PRZEWODNICZĄCY KOMISJI WERYFIKACYJNEJ Antoni MACIEREWICZ

Jan Lesiak (pułkownik)

Jan Lesiak (ur. w 1945) – pułkownik Służby Bezpieczeństwa, szef zespołu specjalnego UOP, który w oparciu o instrukcję UOP 0015/92 prowadził w latach 1992-1995 akcję inwigilacji i dezintegracji partii politycznych z prawej i lewej strony polskiej sceny politycznej.

Urodził się w rodzinie małorolnego chłopa spod Tuszyna. Po ukończeniu technikum samochodowego w Łodzi dostał się na Wydział Melioracji warszawskiej Szkole Głównej Gospodarstwa Wiejskiego^[1]. W SB pracował od 1969 r., najpierw w sekcji gospodarczej, zajmującej się głównie rolnictwem. Od 1977 r. funkcjonariusz Departamentu III MSW, który miał za zadanie zwalczanie opozycji. W ramach pracy operacyjnej rozpracowywał czołowych opozycjonistów PRL m.in. Jarosława Kaczyńskiego (SOR Jar))^[2] i Jacka Kuronia (SOR Watra)^[3]. W 1990 r. nie przeszedł weryfikacji^[4]. Podjął pracę w Urzędzie Ochrony Państwa dzięki rekomendacji Jacka Kuronia u ówczesnego ministra spraw wewnętrznych Krzysztofa Kozłowskiego^[5].

W latach 1992-1995, działając w oparciu o instrukcję wydaną przez Piotra Niemczyka, nadzorował akcje mające na celu dezintegrację polskich partii politycznych, przeciwnych polityce Lecha Wałęsy i rządowi Hanny Suchockiej i określanych mianem "ekstremistycznych" (Ruch dla Rzeczypospolitej, Ruch Trzeciej Rzeczypospolitej, Porozumienie Centrum, Polska Unia Socjaldemokratyczna, Polska Partia Socjalistyczna).

Sprawę tzw. szafy Lesiaka, w której przechowywane były opracowane przez jego zespół dokumenty, w 1997 ujawnił Zbigniew Siemiątkowski, minister-koordynator służb specjalnych w rządzie Włodzimierza Cimoszewicza. W 1999 za kadencji Hanny Suchockiej na stanowisku ministra sprawiedliwości, sprawę umorzono; prokuratura uznała wówczas, że inwigilacja była błędem, a nie przestępstwem. W 2005 po objęciu rządów przez braci Kaczyńskich wrócono do sprawy. Prokuratura postawiła Lesiakowi zarzuty, a 20 września 2006 rozpoczął się jego proces. Lesiak oskarżony jest w nim o przekroczenie w latach 1991-1997 uprawnień, m.in. przez stosowanie technik operacyjnych i źródeł osobowych wobec legalnie działających partii politycznych, za co grozi mu do 3 lat więzienia. W pierwszej instancji Sąd Okręgowy w Warszawie umorzył postępowanie ze względu na przedawnienie karalności czynu. Uznał zarazem, że Lesiak złamał prawo, przekraczając swoje uprawnienia, dezintegrując legalnie działające partie polityczne. Jednocześnie oczyścił go z zarzutu o udział w wypadkach losowych liderów partii politycznych (m. in. spowodowanie wypadków samochodowych i włamań do mieszkań)^[6]. Podając ustne motywy takiego rozstrzygnięcia wskazał, że czyny zarzucane Lesiakowi przedawnione były już w momencie stawiania zarzutów w 2001 r. (za czasów urzędowania Lecha Kaczyńskiego jako ministra sprawiedliwości).

Lesiak podejrzewany jest także o sfałszowanie w latach 90. teczki Jarosława Kaczyńskiego^[7]. Sam podejrzany temu nie zaprzecza, a sprawa jest przedmiotem osobnego dochodzenia prokuratorskiego.

                                                                         R A P O R T

o działaniach żołnierzy i pracowników WSI

oraz wojskowych jednostek organizacyjnych realizujących

zadania w zakresie wywiadu i kontrwywiadu wojskowego

przed wejściem w życie ustawy z dnia 9 lipca 2003 r.

o Wojskowych Służbach Informacyjnych w zakresie określonym w art. 67. ust. 1 pkt 1 - 10 ustawy z dnia

9 czerwca 2006 r. „Przepisy wprowadzające ustawę o Służbie

Kontrwywiadu Wojskowego oraz Służbie Wywiadu Wojskowego

oraz ustawę o służbie funkcjonariuszy Służby Kontrwywiadu

Wojskowego oraz Służby Wywiadu Wojskowego"

oraz o innych działaniach wykraczających poza sprawy

obronności państwa i bezpieczeństwa Sił Zbrojnych

Rzeczypospolitej Polskiej

Strona Iz 374

Spis treści

Wstęp

1.  Potencjał służb - mapa problemu

2.             Finanse WSI

3.             Penetracja rosyjska: zagrożenia dla wewnętrznego i zewnętrznego bezpieczeństwa
państwa

4.             Wykorzystywanie przez WSI aparatu Służby Bezpieczeństwa

5.             Inwigilacja przez WSI środowisk politycznych

6.             Wpływ WSI na kształtowanie opinii publicznej

7.             Nielegalny handel bronią

8.             Nieprawidłowości związane z osłoną przetargu na Kołowy Transporter Opancerzony

9.             Ingerencja WSI na rynku paliwowo-energetycznym

10.     Działalność oficerów WSI w Wojskowej Akademii Technicznej

11.     Inne nieprawidłowości w funkcjonowaniu WSI

12.  Operacja ZEN
Zakończenie
Aneksy

Wykaz ważniejszych i częściej używanych skrótów

* * *

Strona 2 z 374

Wstęp

Podstawa prawna

Uchwalona 14 grudnia 2006 r. ustawa o zmianie ustawy - Przepisy wprowadzające ustawę o Służbie Kontrwywiadu Wojskowego oraz Służbie Wywiadu Wojskowego oraz ustawę o służbie funkcjonariuszy Służby Kontrwywiadu Wojskowego oraz Służby Wywiadu Wojskowego (Dz. U. z 2007 r., Nr 7, poz. 49) nałożyła na Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej obowiązek podania do publicznej wiadomości sporządzonego przez Przewodniczącego Komisji Weryfikacyjnej Raportu o działalności żołnierzy i pracowników WSI oraz wojskowych jednostek organizacyjnych realizujących zadania w zakresie wywiadu i kontrwywiadu wojskowego wykraczających poza określony prawem obszar działań tych służb.

Zakres informacji objętych Raportem

Zgodnie z art. 70a ustawy z dnia 14 grudnia 2006 r. Raport obejmuje informacje o działalności żołnierzy i pracowników wojskowych służb specjalnych (oraz osób współdziałających z nimi), dotyczące:

•         ujawniania lub wykorzystywania informacji  stanowiących tajemnicę państwową lub
służbową,

•         zaniechań powiadamiania organów ścigania o czynach przestępczych,

•         utrudniania i udaremniania prowadzenia postępowań karnych,

•         stosowania przemocy i bezprawnych gróźb,

•         bezprawnego wpływania na podejmowanie rozstrzygnięć przez władze publiczne,

•         prowadzenia tajnej współpracy z przedsiębiorcami oraz osobami działającymi w sferze
mediów publicznych,

•         fałszowania informacji w celu prowadzenia przeciwko określonym osobom postępowań
karnych lub ich poszerzania,

•         osiągania ze wskazanych wyżej działań korzyści majątkowych lub osobistych,

•         a także innych działań wykraczających poza sprawy obronności państwa i bezpieczeństwa
Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej.

Raport, jak stanowi ustawa, obejmuje również informacje o osobach współdziałających  z  żołnierzami  i  pracownikami  wojskowych  służb   specjalnych,  które

Strona 3 z 374

prowadziły wskazane wyżej działania, a także o osobach, które nakłaniały do nich lub ułatwiały ich popełnienie.

Wolą Parlamentu było także ujawnienie w Raporcie informacji o osobach zajmujących kierownicze stanowiska państwowe, które mimo posiadanej wiedzy o wykraczających poza obowiązujące prawo działaniach wojskowych służb specjalnych nie podjęły czynności zmierzających do ich zaprzestania.

Podstawy prawne działania WSI i ich poprzedników po 1989 r.

Wojskowe Służby Informacyjne oraz ich poprzednicy prawni - wojskowe jednostki organizacyjne realizujące zadania w zakresie wywiadu i kontrwywiadu wojskowego -stanowiły integralną część Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej. Zadania Sił Zbrojnych określały obowiązujące od dnia 31 grudnia 1989 r. przepisy konstytucyjne oraz ustawa z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, zgodnie z którymi Siły Zbrojne stoją na straży suwerenności i niepodległości Narodu Polskiego, jego bezpieczeństwa i pokoju.

Jako część Sił Zbrojnych RP wojskowe służby specjalne mogły działać wyłącznie w zakresie obronności i bezpieczeństwa Państwa. Nowela konstytucyjna z dnia 29 grudnia 1989 r. nałożyła na wszystkie organy państwa nakaz działania wyłącznie na podstawie przepisów prawa, a przestrzeganie praw Rzeczypospolitej Polskiej uczyniła ich podstawowym obowiązkiem.

Ustawowe podstawy prawne działań wywiadu i kontrwywiadu wojskowego wprowadziła ustawa z dnia 25 października 1991 r. o zmianie ustawy o powszechnym obowiązku obrony Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej oraz niektórych innych ustaw. Ustawa ta ściśle określała obowiązki Wojskowych Służb Informacyjnych, wskazując że obejmują one jedynie zadania związane z rozpoznawaniem i przeciwdziałaniem zagrożeniom godzącym w obronność Państwa oraz naruszeniom tajemnicy państwowej w zakresie obronności. Ustawa ta po raz pierwszy użyła w odniesieniu do wojskowych służb specjalnych nazwy: Wojskowe Służby Informacyjne. Do 2003 r. brak było kompleksowej regulacji dotyczącej WSI. Ustawa z dnia 9 lipca 2003 r. o Wojskowych Służbach Informacyjnych uszczegółowiła zadania tych służb, ograniczając je wyraźnie do zwalczania zagrożeń godzących w obronność i bezpieczeństwo Sił Zbrojnych oraz zagrożeń godzących w niepodległość państwa, jego terytorium i granice. Ustawa o WSI z dnia 9 lipca 2003 r. określała dozwolone formy działalności operacyjnej, wiążąc je w każdym przypadku z realizacją ustawowych zadań tych służb.

Strona 4 z 374

Nie ulega wątpliwości, że zgodnie z obowiązującym po 1989 r. prawem służby wywiadu i kontrwywiadu wojskowego, a następnie od grudnia 1991 r. Wojskowe Służby Informacyjne mogły ingerować - w prawem dozwolonych formach - w życie społeczne i gospodarcze wyłącznie wówczas, gdy łączyło się to bezpośrednio z obronnością lub bezpieczeństwem Państwa. W pozostałym zakresie ingerencja taka była możliwa - gdy prawo takie działania dopuszczało - jedynie poprzez działania cywilnych służb specjalnych: Urzędu Ochrony Państwa, a następnie Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego,.

Każde działanie wojskowych służb specjalnych wykraczające poza wskazane wyżej dziedziny, niezależnie od tego w jakim okresie miało miejsce, stanowiło naruszenie obowiązującego prawa oraz złamanie wiążącej żołnierzy Wojskowych Służb Informacyjnych przysięgi, która nakazywała im strzec Konstytucji.

Przedmiot badań i podstawy prawne prac Komisji

Przedmiotem badań stanowiących podstawę niniejszego, sporządzonego przez Komisję Weryfikacyjną Raportu były działania i czyny żołnierzy oraz innych osób w zakresie wskazanym przez art. 70a ust. 1-3 Ustawy „Przepisy wprowadzające ustawę o Służbie Kontrwywiadu Wojskowego oraz Służbie Wywiadu Wojskowego oraz ustawę o służbie funkcjonariuszy Służby Kontrwywiadu Wojskowego oraz Służby Wywiadu Wojskowego". Zostały one ustalone przez Komisję Weryfikacyjną powołaną przez Prezydenta RP oraz Prezesa Rady Ministrów RP zgodnie z art. 63 ust. 1 ustawy i rozporządzenia Prezesa RM z dnia 26 lipca 2006 r. w sprawie trybu działania Komisji Weryfikacyjnej powołanej w związku z likwidacją Wojskowych Służb Informacyjnych (Dz. U. Nr 135, poz. 953). Komisja, pracując w oparciu o Ustawę oraz Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów gromadziła i analizowała materiały pochodzące z wysłuchań żołnierzy WSI oraz osób trzecich a także z akt archiwalnych oraz akt spraw bieżących znajdujących się w dyspozycji WSI, SKW, SWW, IPN, CAW.

Regulacje prawne dotyczące wysłuchań

Komisja Weryfikacyjna rozpoczęła prace 2 sierpnia 2006 r. Do 30 września 2006 r. potrzeby Komisji zabezpieczane były poprzez pełnomocnika ds. organizacji SKW, obecnie realizowane są poprzez Szefa SKW. W zakresie dostępu do materiałów źródłowych WSI Komisja do 30 września korzystała z dostępu zapewnianego dzięki kompetencjom w zakresie kierowania WSI powierzonym Wiceministrowi Obrony Narodowej. Od 30 września dostęp do materiałów archiwalnych  realizowany jest poprzez Ministra Obrony Narodowej   (w

Strona 5 z 374

zakresie dostępu do zbioru zastrzeżonego Instytutu Pamięci Narodowej i Centralnego Archiwum Wojskowego), Szefa Służby Wywiadu Wojskowego (w zakresie dostępu do akt Zarządu II Sztabu Generalnego LWP oraz Zarządu II WSI) oraz Szefa Służby Kontrwywiadu Wojskowego (w zakresie dostępu do akt WSW oraz Zarządu III WSI). Pełen opis problemów związanych z działalnością Komisji znajdzie się w sprawozdaniu końcowym z prac Komisji zgodnie z art. 70 ust. 1 i 2 Ustawy.

Uwarunkowania prawne i wartość wysłuchań żołnierzy WSI

Poza materiałami pisanymi pochodzącymi z akt archiwalnych (akta operacyjne, teczki personalne, Akta Postępowania Sprawdzającego) Komisja korzystała także z Akt Postępowania Wyjaśniającego, powstałych na podstawie pisemnych i ustnych oświadczeń żołnierzy WSI oraz osób trzecich a także z materiałów powstałych na skutek ich wysłuchań przez Komisję zgodnie z regulacjami art. 67, 68, 69, 76 ust. 2 i 6 oraz art. 79 Ustawy. W tym miejscu należy podkreślić, że o ile oświadczenia pisemne składane były zgodnie z art. 79 -„Kto (...) oświadczył nieprawdę, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8" - o tyle relacje składane podczas wysłuchań nie były objęte takimi rygorami. Przeciwnie, ustawodawca zwolnił wysłuchiwanego z odpowiedzialności, o ile przed Komisją przyzna się do nieprawdy zawartej w oświadczeniu. Oświadczający nie miał też obowiązku odpowiedzi na pytania. Osoby trzecie (w tym np. b. żołnierze WSW i Zarządu II Sztabu Generalnego a generalnie wszyscy żołnierze, którzy nie starali się o zatrudnienie w nowych służbach) nie miały obowiązku stawiennictwa przed komisją, zaś na zeznawanie w zakresie tajemnicy państwowej musiały uzyskiwać zgodę Ministra Obrony Narodowej. Regulacje te uległy zmianie w ramach nowelizacji Ustawy z dnia 17 stycznia 2007 r., która weszła w życie 1 lutego 2007 r.

Rola i znaczenie wysłuchań jest znaczące. W wielu wypadkach informacje uzyskane tą drogą stanowiły pierwszy istotny sygnał umożliwiający dalsze poszukiwania źródłowe związane z danym problemem. Tak było m.in. w wypadku systemu szkoleń w ZSRR i w innych krajach obozu socjalistycznego, a zwłaszcza w sprawie „GWIAZDA"¹ prowadzonej przez WSI.

Podobnie wygląda sprawa działalności zorganizowanej grupy znanej pod nazwą „rolowisko", łączącej polityków SLD i wyższych wojskowych. Wprawdzie pierwsze informacje na ten temat uzyskane przez komisję mówiły o „zwałowisku", ale precyzyjnie

¹ Pewnymi informacjami na ten temat dysponowali członkowie Komisji ds. Służb Specjalnych Sejmu IV kadencji, ale była to wiedza szczątkowa, nie dająca możliwości prowadzenia dalszych poszukiwań.

Strona 6 z 374

opisywały ten sam krąg osób, mechanizm i przedmiot działania, który w odkrytych później aktach WSI nazywany jest „rolowiskiem". Sprawa ta zapewne długo jeszcze nie zostałaby wykryta, gdyby nie informacje uzyskane podczas wysłuchania przed Komisją. Nie można jej było odnaleźć w archiwum ani w jednostce właściwej miejscowo dla sprawy, nie wykazano jej też w ramach zestawienia spraw aferowych, do czego wiceminister obrony narodowej zobowiązał ówczesnego szefa WSI gen. Jana Żukowskiego. Żołnierze zgłaszający informację posiadali wiedzę szczątkową, gdyż obowiązywał ich zakaz prowadzenia tej sprawy. Ale to ta właśnie wiedza pozwoliła Komisji na odnalezienie akt prowadzonych przez jednostkę oddaloną zresztą od miejsca wydarzeń o ponad 300 km.

Nie inaczej wyglądały sprawy paliwowe powiązane z aferą Orlenu. Komisja Weryfikacyjna uzyskała od oficerów operacyjnych informacje, że terenowe oddziały WSI zajmowały się tą aferą, ale zebrana przez nie wiedza była blokowana na szczeblu centralnym. Centrala WSI wyhamowywała działania szczebla operacyjnego a informacji na ten temat nie przekazywała systematycznie innym organom państwa.

Podobnie było z inwigilacją polityków i z aferą fundacji „Pro Civili", a w konsekwencji z aferą związaną z działaniem grupy żołnierzy WSI i międzynarodowych aferzystów wyłudzających pieniądze na szkodę Wojskowej Akademii Technicznej. Precyzyjne wskazanie miejsca poszukiwań akt i osób byłyby niemożliwe bez informacji uzyskanych od żołnierzy składających oświadczenia przed Komisją.

Także w sprawie nielegalnego handlu bronią, a zwłaszcza związku z tą działalnością niektórych oficerów WSI, informacje uzyskane podczas wysłuchań odegrały znaczącą rolę. Niewątpliwie jednak największe znaczenie miał ten rodzaj źródeł dla odtworzenia stosunków panujących wewnątrz służb i dla ustalenia związków personalnych oraz identyfikacji przestępczości pospolitej, czyli dla rozpoznania zjawisk w istotny sposób wpływających na kształt i jakość działania WSI.

Uwarunkowania i wartość źródeł pochodzących z archiwów WSI

Podstawowymi źródłami, na podstawie których Komisja prowadzi badania, są akta Informacji Wojskowej, Wojskowej Służby Wewnętrznej, Zarządu II Sztabu Generalnego LWP oraz Wojskowych Służb Informacyjnych - czyli kolejnych mutacji wojskowych struktur organizacyjnych, w czasach komunistycznych oraz w latach 1991-2006 formalnie rzecz biorąc zajmujących się ochroną Sił Zbrojnych i szeroko pojętym bezpieczeństwem sfery obronnej. Akta te były wielokrotnie niszczone i przejmowane na własność kolejnych ekip kierujących służbami. Znana jest akcja niszczenia akt WSW, dokonywana w latach 1988-

Strona 7z 374

1989 pod kierownictwem ówczesnego szefa WSW gen. Edmunda Buły.² Omawiający te działania raport z 1991 r., autorstwa podkomisji sejmowej pod przewodnictwem posła Janusza Okrzesika, wskazywał niektórych winnych i część mechanizmów towarzyszących tym wydarzeniom.³ Ówczesne ograniczenia polityczne uniemożliwiały jednak pełną analizę zjawiska. Przede wszystkim działania podkomisji Okrzesika zostały ograniczone do spraw związanych z działaniami WSW, więc nie dotyczyły Zarządu II Sztabu Generalnego. W ten sposób Raport Okrzesika stał się jednym z narzędzi ułatwiających przejęcia kierownictwa tworzonych wówczas Wojskowych Służb Informacyjnych przez oficerów Zarządu II SG. Raport ten nigdy zresztą nie został opublikowany i nie jest dostępny w jawnych materiałach sejmowych, a jedyny znany Komisji pełny egzemplarz znajduje się w archiwum sejmowym. Charakterystyczne, że Raport ten nie zawiera informacji kluczowej dla oceny stanu archiwaliów - a skądinąd potwierdzonej w licznych informacjach ustnych w tym udokumentowanych w aktach sprawy „GWIAZDA" - a mianowicie, iż przed planowanym zniszczeniem akt szef WSW gen. Buła nakazał ich sfilmowanie i przekazał je wojskowym służbom ZSRR, czyli GRU.

Niszczenie akt i system ich ukrywania po 1989 r.

Specyfika przemian dokonywanych w wojsku po roku 1989 - polegająca na utrzymaniu podstawowych struktur i dawnej kadry służb specjalnych oraz na podporządkowaniu ich kierownictwu oficerów wywodzących się z Zarządu II SG - sprawiły, że nie wyciągnięto żadnych wniosków z obrazu sytuacji zarysowanego przez Raport Okrzesika, a zwłaszcza nie zapobieżono możliwości manipulowania aktami w przyszłości.

Jak wynika z danych przekazanych przez Komisję Likwidacyjną wiceministrowi obrony narodowej i z oświadczeń złożonych Komisji Weryfikacyjnej akta byłych służb wojskowych oraz akta na bieżąco wytwarzane przez poszczególne jednostki WSI były systematycznie niszczone i ukrywane. Świadczy o tym także raport sejmowej Komisji ds. Służb Specjalnych z września 2003 r., zawierający m.in. doniesienie do prokuratury o przestępstwie fałszowania teczki sprawy operacyjnej „BELFER". Identyczne praktyki stwierdziła Komisja Weryfikacyjna w toku analizy akt m.in. oddziału IV WSI, czyli późniejszego Biura Bezpieczeństwa Wewnętrznego. Dotyczy to w szczególności akt rozpracowań polityków ugrupowań prawicowych oraz prowadzonych przez Zarząd II i Zarząd III rozpracowań dotyczących agentury rosyjskiej.

²  Teczka kp „GWIAZDA" k. 48.

³  Patrz Aneks nr 1.

Strona 8 z 374

Jak z kolei wynika ze sprawozdania Wojciecha Sawickiego z Komisji Likwidacyjnej, począwszy od 1992 r. w WSI rozpoczęto tworzenie całego systemu mającego na celu ukrycie istotnych danych przed ewentualnym wejściem w życie ustawodawstwa lustracyjnego. Częścią tego systemu było utworzenie dwóch oddziałów paraarchiwalnych: oddziału 26 w zarządzie wywiadu i oddziału 35 w zarządzie kontrwywiadu, nazwanych - dla ukrycia ich rzeczywistych funkcji - „nieetatowymi składnicami akt nie archiwalnych". Oddziały te gromadziły także wciąż aktualne, ale na bieżąco nie prowadzone sprawy operacyjne o szczególnym znaczeniu, dotyczące polityków, działaczy gospodarczych i przedstawicieli mediów. „Nieetatowe składnice akt nie archiwalnych" były miejscem, do którego trafiały akta przed ewentualnym przekazaniem ich do IPN. Zaletą tej konstrukcji było to, że w razie pytania o archiwa lub akta archiwalne można było odpowiedzieć, że nie dotyczy to materiałów umieszczonych w „składnicach", gdyż z punktu widzenia struktury organizacyjnej „składnice" nie były to archiwa, a akta nie miały charakteru archiwalnego - to dawało pretekst do nie ujawniania ich organom Rzecznika Interesu Publicznego czy też IPN. Równocześnie tam właśnie przechowywano podstawowe pomoce ewidencyjne, umożliwiające zorientowanie się w aktach przekazanych do archiwum IPN. ⁴

Także po wejściu w życie ustawy o IPN realizowano plan niszczenia i ukrywania akt. Świadczy o tym m.in. próba niszczenia, przez wykreślenie flamastrem, danych personalnych w „Książce nr 12", zawierającej rejestr agentury z Wybrzeża Gdańskiego z lat 70. i 80. Dzięki pracy Komisji Weryfikacyjnej i Komisji Likwidacyjnej odkryto ponad 1000 akt ukrytych w pomieszczeniach WSI, które już przed wielu laty winny być przekazane do IPN. Zidentyfikowano także fakty prowadzenia współpracy nierejestrowanej, w tym przechowywania teczek pracy i teczek personalnych agentów w sposób wskazujący na zamiar ich ukrycia (m.in. dotyczy to teczki personalnej „M" związanej ze sprawą „ZEN", a przechowywanej bez wiedzy oficera prowadzącego w odrębnym pomieszczeniu).⁵

Wszystko to razem sprawia, iż badane akta są dalece niekompletne (dotyczy to przede wszystkim akt przechowywanych w centrali; zasoby znajdujące się w ekspozyturach i inspektoratach, czyli w jednostkach terenowych, są w o wiele lepszym stanie).

Na koniec trzeba stwierdzić co następuje: Komisja rozpoczynała swoją pracę koncentrując się na identyfikowaniu nieprawidłowości wynikających z działań żołnierzy b. WSI w zakresie wskazanym przez ustawę z 9 czerwca 2006 r. Przedstawiony poniżej Raport odwołuje się do wciąż nie zakończonych prac Komisji Weryfikacyjnej. Ustawa z dnia

⁴  Patrz Sprawozdanie Komisji Likwidacyjnej.

⁵  Spis agentury nierejestrowanej przesłał szef WSI gen. Jan Żukowski wiceministrowi Macierewiczowi, nr pisma PS/00-
30/06 z 29.08. 2006

Strona 9 z 374

14.12.06. o zmianie ustawy - Przepisy wprowadzające ustawę o Służbie Kontrwywiadu Wojskowego oraz Służbie Wywiadu Wojskowego ( Dziennik Ustaw z 2007 r. Nr 7, poz. 49 ) umożliwia przedstawienie kolejnych publikacji wraz z pojawianiem się nowych materiałów.

Komisja   Weryfikacyjna   skierowała   do   Prokuratury   doniesienia   o   popełnieniu przestępstwa w następujących sprawach:

-         w sprawie penetracji rosyjskiej Wojskowych Służb Informacyjnych i zaniechania podjęcia
stosowanych działań zmierzających do neutralizacji zagrożenia;

-         w  sprawie  przekroczenia  uprawnień  oraz  przejęcia  majątku  państwowego  w  celu
nielegalnego zdobycia środków na finansowanie służb specjalnych;

-         w sprawie nielegalnego handlu bronią, a także ukrywania dokumentów;

-         w sprawie działania na szkodę Skarbu Państwa oraz bezpieczeństwa państwa poprzez
uprzywilejowanie firmy Siltec w przetargach organizowanych dla WP;

-         w   sprawie   stworzenia   rezydentury,   której   funkcjonariusze   podejmowali   nielegalne
działania   przy   współudziale   byłych,   nie   zweryfikowanych   pracowników   Służby
Bezpieczeństwa;

-         w sprawie nieprawidłowości związanych z gospodarowaniem funduszem operacyjnym w
krakowskim oddziale WSI oraz przywłaszczania lokali operacyjnych;

-         w  sprawie wprowadzenia w błąd polskich  organów państwowych przez udzielanie
fałszywych wiadomości mających istotne znaczenie dla Rzeczypospolitej Polskiej oraz
niedopełnienia obowiązków;

-         w   sprawie   nieprawidłowości   związanych   z   przetargiem   na   Kołowy   Transporter
Opancerzony;

-         w sprawie nielegalnej inwigilacji partii politycznych;

-         w  sprawie  prowadzenia  działalności   szpiegowskiej   przeciwko interesom  obronności
Rzeczypospolitej Polskiej i jej Siłom Zbrojnym;

-         w sprawie ujawniania w zamian za korzyści majątkowe poufnych informacji przez
pracowników  polskich   ministerstw   oraz   nie   przekazania  przez  WSI  informacji   o
zagrożeniu energetycznym państwa właściwym organom;

-         w sprawie ujawnienia tajemnicy państwowej oraz stosowania bezprawnych gróźb;

Raport zawiera 24 aneksy dokumentalne, szerzej omawiające referowane problemy.

Strona 10 z 374

1. Potencjał służb - mapa problemu

W latach 80. dwie struktury składały się na wojskowe służby specjalne PRL. Były to Zarząd II Sztabu Generalnego Ludowego Wojska Polskiego (powstały ostatecznie w 1951 r. wywiad zagraniczny) i Wojskowe Służby Wewnętrzne (przekształcone w 1955 r. z Informacji Wojskowej, pełniące rolę kontrwywiadu i żandarmerii wojskowej, a w istocie wojskowej policji politycznej). W 1990 r. z WSW wyłączono żandarmerię, a resztę włączono do Zarządu II SG. Tak powstały organizm nazwano jesienią 1991 r. Wojskowymi Służbami Informacyjnymi i jako osobny Inspektorat podporządkowano Ministrowi Obrony Narodowej. W 1994 r. WSI powróciły do podległości wobec Sztabu Generalnego, by ostatecznie znaleźć się w dyspozycji MON. W 2006 r. ustawa rozwiązała WSI i powołała dwie osobne służby (SKW i SWW), stanowiące centralne organa administracji rządowej.

Zmiany organizacyjne dokonane na przełomie lat 80. i 90. nie miały zasadniczego znaczenia. Służby przez cały czas pełniły rolę aparatu politycznego. Prace Komisji Weryfikacyjnej pozwoliły ujawnić obraz rzeczywistej struktury służb wojskowych: spośród blisko 10 tysięcy działających w 1990 r. w kraju i za granicą współpracowników tych służb aż 2,5 tysiąca to ludzie ulokowani w centralnych instytucjach administracyjnych i gospodarczych kraju. Już samo tylko wyliczenie tych instytucji oraz liczby działających w nich agentów określa rzeczywistą skalę problemu, z jakim Polska musiała uporać się, odzyskując niepodległość po 1989 roku. Zagadnienie to obrazuje poniższe zestawienie, obejmujące 2457 współpracowników uplasowanych w instytucjach cywilnych PRL ⁶

• Urzędy centralne:

Urząd Rady Ministrów - 6 Kancelaria Sejmu - 1 Ministerstwo Spraw Zagranicznych - 108 Państwowy Instytut Spraw Międzynarodowych - 7 Ministerstwo Handlu Zagranicznego - 32 Ministerstwo Handlu Wewnętrznego - 1 Ministerstwo Pracy - 1 inne ministerstwa - 13

³ Analizy dokonano na podstawie materiału będącego w dyspozycji SKW. Pismo numer SKW/00-68/06

Strona 11 z 374

Urząd ds. Wyznań - 1

•   Inne jednostki administracji państwowej:

Główny Urząd Statystyczny - 3 Okręgowy Urząd Górniczy - 1 Państwowy Komitet Normalizacyjny - 2 Zarząd Ruchu Lotniczego - 3 Urząd Gospodarki Morskiej - 3 Urząd Telekomunikacji - 2 Urząd Celny - 1 Zakład Ubezpieczeń Społecznych - 1

•     Sądy i prokuratury - 4

•     Samorząd terytorialny (rady narodowe, rady gmin, urzędy wojewódzkie) - 14

•     Organizacje polityczne i społeczne (instancje centralne):
Komitet Centralny Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej - 2
Ogólnopolskie Porozumienie Związków Zawodowych - 1
Towarzystwo Przyjaźni Polsko-Radzieckiej - 2
Zjednoczone Stronnictwo Ludowe - 1

Związek Młodzieży Socjalistycznej - 1

Związek Młodzieży Wiejskiej - 1

Związek Socjalistycznej Młodzieży Polskiej - 1

Zrzeszenie Studentów Polskich - 4

Centralny Komitet Stronnictwa Demokratycznego - 1

Centralna Rada Związków Zawodowych - 1

Ogólnopolskie Hufce Pracy - 5

Towarzystwo Polonia - 3

Związek Kółek Rolniczych - 1

•   Uczelnie i placówki akademickie:
Akademia Górniczo-Hutnicza - 7
akademie rolnicze - 17

akademie medyczne - 10 Politechnika Gdańska - 8 Politechnika Krakowska - 4 Politechnika Szczecińska - 18 Politechnika Śląska - 5

Strona 12 z 374

Politechnika Warszawska - 22

Politechnika Wrocławska - 20

inne uczelnie techniczne - 9

Szkoła Główna Planowania i Statystyki - 10

Uniwersytet Adama Mickiewicza w Poznaniu - 7

Uniwersytet Jagielloński - 6

Uniwersytet Łódzki - 4

Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie - 3

Uniwersytet Wrocławski - 6

Uniwersytet Warszawski - 20

Akademia Wychowania Fizycznego - 3

wyższe szkoły pedagogiczne - 3

wyższe szkoły zawodowe - 7

inne szkoły wyższe - 18

•   Studenci

zarejestrowano 342 studentów; najwięcej (106) w latach 1987-1990

•     Polska Akademia Nauk - 38

•     Instytuty naukowe - 41

•     Szkoły:

licea, technika i szkoły zawodowe - 21 szkoły podstawowe - 4

•   Redakcje telewizyjne, radiowe i prasowe - 67, w tym:
radio i telewizja - 28

Polska Agencja Prasowa - 10

„Rzeczpospolita" - 3

„Trybuna Ludu" - 4

„Sztandar Młodych" - 3

„ITD" - 2

oraz „Chłopska Droga", „Przegląd Techniczny", „Sportowiec", „Głos Szczeciński",

„Wieczór", „Tygodnik Polski", „Radar" i inne redakcje

•     RSW „Prasa, Książka, Ruch" - 7

•     Instytucje artystyczne i kulturalno-oświatowe, wydawnictwa i drukarnie - 21

•     Szpitale i zakłady opieki zdrowotnej - 34

•     Banki:

Strona 13 z 374

Bank Handlowy - 5 Pekao SA - 4

Narodowy Bank Polski - 3 inne - 2

•     Firmy ubezpieczeniowe - 3

•     Centrale Handlu Zagranicznego:
Agros - 9

Animex - 9

Baltona - 12

Budimex - 6

Chemitex - 3

Ciech - 22

Coopexim - 6

DAL - 12

Dromex - 2

Elektrim - 24

Hortex - 11

Impexmetal - 35

Kolmex - 3

Megadex - 3

Metal export - 33

Metronex - 14

Minex - 15

Paged - 6

Pewex - 1

Polcoop - 7

Polimex (Polimex Cekop) - 25

Polservice - 19

Rolimpex - 5

Skorimpex - 12

Stalexport - 8

Textilimpex - 7

Universal - 19

Varimex - 33

Strona 14 z 374

inne - 23

a także:

Polska Izba Handlu Zagranicznego - 2

firmy polonijne - 25

Międzynarodowe Targi Poznańskie - 2

•   Przedsiębiorstwa handlowe:
Agromet - 17

Centrozap - 19 Centrom or - 15 inne - 7

•   Przedsiębiorstwa branży zbrojeniowej:
Bumar - 12

Cenzin - 1 CZInż - 3 Inter Vis - 1 Steo - 1 Vis - 1

•   Przedsiębiorstwa sektora paliwowo-energetycznego:
CPN - 3

Gdańskie Zakłady Rafineryjne - 1

Naftobudowa - 1

inne zakłady branży energetycznej - 32

•   Huty i kopalnie, sektor górniczy:
kopalnie - 11

huty - 9

przedsiębiorstwo handlowe Węglokoks - 14

inne przedsiębiorstwa górnicze - 3

•     Zjednoczenia przemysłowe - 7

•     Przedsiębiorstwa transportowe i spedycyjne:
LOT - 143

PKP - 5

PKS - 15

Hartwig - 15

Polskie Linie Oceaniczne - 36

Strona 15 z 374

Polska Żegluga Bałtycka - 32 Polska Żegluga Morska - 26

•   Przedsiębiorstwa związane z gospodarką morską:
Dalmor - 9

Nawimor - 3

Polcargo - 10

Polfracht - 8

inne firmy żeglugowe - 6

stocznie - 41

inne przedsiębiorstwa z tego sektora gospodarki - 14

zarządy portów - 10

•     Zakłady branży elektronicznej - 32
Nadawcze Stacje Radiowo-Telewizyjne - 3
ośrodki ZETO - 5

•     Zakłady branży farmaceutycznej (produkcyjne i handlowe) - 4

•     Zakłady branży lotniczej - 8

•     Przedsiębiorstwa produkcyjne i handlowe branży motoryzacyjnej - 15

•     Zakłady produkcyjne różnych branż - 189

•     Przedsiębiorstwa budowlane - 60

•     Przedsiębiorstwa komunalne - 23

•     Ośrodki badawczo-rozwojowe związane z różnymi gałęziami przemysłu, biura
projektowe i konstrukcyjne - 49

•     Biura turystyczne i biura podróży:
Orbis - 22

Almatur - 3 Gromada - 3 Juwentur - 5 inne - 4 hotele - 2

•     Spółdzielczość i spółdzielczość mieszkaniowa oraz administracje mieszkaniowe - 38

•     Pojedynczy współpracownicy uplasowani byli ponadto m.in. w:
areszt śledczy - 1

biuro zatrudnienia - 1 Drukarnia Skarbowa - 1

Strona 16 z 374

firmy taksówkarskie - 5

Instytut Meteorologii - 1

kluby sportowe - 3

Ludowy Zespół Jeździecki - 1

Mennica Państwowa - 1

obserwatorium astronomiczne - 1

ośrodki szkoleniowe - 3

Państwowa Inspekcja Radiowa - 1

Państwowe Gospodarstwo Rolne - 1

Państwowy Zakład Wychowawczy - 1

Prywatna Szkoła Języków Obcych - 1

Rada Gospodarki Materiałowej - 1

Rejonowy Dozór Techniczny - 1

restauracje - 3

Stacja Kwarantanny i Ochrony Roślin - 1

straż pożarna - 1

Wojskowy Dom Wypoczynkowy - 1

Wrocławski Klub Łączności - 1

Związek Łowiecki - 1

Geneza WSI

W 1980 r. władze komunistyczne - świadome głębokości kryzysu społeczno-gospodarczo-politycznego - przewidywały zasadnicze pogorszenie się sytuacji państw komunistycznych i ograniczenie możliwości oddziaływania na zewnątrz. Spodziewano się zaostrzenia sytuacji militarno-politycznej, a nawet uważano za realny wybuch wojny. W związku z tym postawiono przed oddziałami operacyjnymi wywiadu wojskowego zadanie sformułowania koncepcji utrzymania bezpiecznej łączności między centralą a agenturą działającą w krajach zachodnich⁷. Wybrano plan, który przewidywał stworzenie na terenie pasa krajów neutralnych - ciągnącego się od Skandynawii po południowe wybrzeża Morza Śródziemnego - sieci spółek. Bazować miano na istniejących spółkach polonijnych, ale

⁷ Jeszcze w 1977 r. będący wówczas szefem wywiadu wojskowego Czesław Kiszczak wydał instrukcję operacyjną, która przewidywała skoncentrowanie pracy wokół dwu pionów: Agenturalnego Wywiadu Strategicznego i Agenturalnego Wywiadu Operacyjnego, przy czym ten drugi był wyraźnie faworyzowany. Zgodnie z tą instrukcją i dotychczasową praktyką łączność agenturalna z centralą realizowana była przede wszystkim poprzez oficerów pod przykryciem umiejscowionych w placówkach dyplomatycznych i innych działających za granicą oficjalnych instytucjach PRL. Ta sytuacja uległa zasadniczej zmianie wraz z powstaniem NSZZ „Solidarność", a następnie po wprowadzeniu w Polsce stanu wojennego. Patrz Instrukcja Operacyjna z grudnia 1976 r. - Aneks nr 2

Strona 17 z 374

planowano też utworzyć nowe i pozyskać już istniejące spółki zagraniczne. Przedsiębiorstwa te, działając jako legalne firmy gospodarcze, miały być tajnymi ekspozyturami komunistycznego wywiadu wojskowego i koncentrowałyby się na tworzeniu sieci przekazywania informacji od agentury umieszczonej w krajach zachodnich do sowieckiej centrali. Przewidywano, że uruchomienie takiej sieci potrwa do 10 lat. Zakładano, że przedsięwzięcie będzie wymagało dużych nakładów finansowych, bo firmy będą musiały utrzymać się na zachodnich rynkach. Przewidywano także wykorzystywanie jako części składowych systemu łącznikowego firm przesyłających do kraju paczki oraz rozpracowywano pod tym samym kątem międzynarodową łączność systemu TIR.⁸

Komisja w toku pracy zidentyfikowała przynajmniej cztery źródła finansowania sieci firm tworzonych przez wywiad PRL - zapoczątkowane już w latach 80. a kontynuowane później:

⁸ Z zachowanej w IPN teczki 43 Zarządu II Sztabu Generalnego WP (Pion Operacyjny, Oddział Studiów Specjalnych, nr 7466/95/12; nr IPN 001103/177) zatytułowanej „Analiza Metod i Form Pracy Operacyjnej Zarządu II i Wywiadów Sojuszniczych" patrz też Aneks 3.

Strona 18 z 374

1. Były to dochody z przemycanych z Zachodu części komputerowych, chronionych w latach
80. przez COCOM zakazem eksportu do krajów komunistycznych, a niezbędnych obozowi
sowieckiemu w wyścigu zbrojeń. Komisja udokumentowała przynajmniej dwa przypadki
zaangażowania wywiadu wojskowego PRL w operacje tego rodzaju. Pierwszy dotyczył
zorganizowanej  w latach  1983-85  przez Grzegorza Żemka i Piotra Kuczyńskiego sieci
pośredników, która - według ówczesnych organów ścigania - miała się składać z około stu
osób odbierających nadchodzące z zachodu paczki z częściami komputerowymi. Paczki te
były  z wielkim zyskiem odsprzedawane zorganizowanej  przez Żemka i prowadzonego
przezeń agenta penetrującego NSZZ „S" firmie IMPOL. Z kolei IMPOL sprzedawał towar
firmom wojskowym i należącym do MSW. Operacja była możliwa dzięki współdziałaniu
wywiadu wojskowego PRL ze związanymi z nim firmami na zachodzie. Żemek wytypował
do tych działań - obok szwajcarskiej firmy Akerman Electronics - firmę BATAX Wiktora
Kubiaka; współpracował też z firmami wskazanymi mu przez współzałożyciela IMPOL,
Piotra Kuczyńskiego: „Capitami" z Belgii i ICL z Wielkiej Brytanii oraz z firmą Jerzego
Pilcha-Kowalczyka    z    USA.⁹    Olbrzymie    zyski    z    nielegalnego    handlu    częściami
komputerowymi  zdobywały też IV i VIII departament Centralnego Zarządu Inżynierii,
kierowany   w   końcu   lat   80.   przez   Jerzego   Dembowskiego   działającego   jako   OPP
„WIRAKOCZA". Sprzedawane do ZSRR i do KRLD części komputerowe przynosiły - jak
stwierdzono w jednym z raportów - zyski rzędu 500-600 tys. USD za jednorazową partię
dostaw.⁷"

2.      Wywiad wojskowy zaangażowany był w nielegalne operacje finansowe polegające m.in.
na:

a. zagranicznych operacjach bankowych typu „PORTOFOLIO" i „AKREDYTYWA", przynoszących zyski rzędu 40% rocznie. Źródłem finansowania były m.in. fundusze Central Handlu Zagranicznego; przebieg niektórych z tych operacji znamy dzięki agenturalnym materiałom dotyczącym Grzegorza Żemka.¹¹ Jedną z nich (do dziś nie w pełni wyjaśnioną) była operacja udzielenia BATAX-owi Wiktora Kubiaka kredytu w wysokości 32 mln USD przez Żemka działającego w imieniu BHI (filię Banku Handlowego) w Luksemburgu, gdzie pełnił rolę dyrektora Komitetu Kredytowego; Żemek twierdził zresztą, że pożyczka ta nigdy nie została zrealizowana, a jedynie wydano

⁹Teczka Pracy „DIK" II, IPNz 001257/505 k. m.in. 44,49; p. też Teczka Personalna „DIK" t. IIPN 00704/11 k. 114-128.

Patrz Aneksy nr 4, nr 5, nr 6. ¹¹ Teczka Pracy „AKREDYTYWA" IPN Z/001257/1150 oraz teczka pracy „PORTOFOLIO", IPN 00704/16

Strona 19 z 374

rodzaj promesy pożyczki.¹² BATAX, jak się wydaje pełnił ważną rolę w strategii wywiadu wojskowego PRL;¹³

b.   wykup polskiego długu poprzez Fundusz Obsługi Zadłużenia Zagranicznego, kierowany
przez współpracownika wywiadu tw. DIK (Grzegorz Żemek). W działania te Żemek
zaangażował m.in. ABI.¹⁴; Żemek został dyrektorem generalnym FOZZ po konsultacjach
przeprowadzonych przez wywiad wojskowy i wywiad cywilny. W raporcie napisanym po
tych konsultacjach stwierdził m.in., że „zyski jakie można dodatkowo 'wycisnąć' z tej
operacji sięgają rocznie sumy 500 mln dolarów."¹⁵.

c.    Przejmowanie     spadków     byłych     obywateli     polskich     zmarłych     za     granicą.
Udokumentowane zyski osiągnięte z tych operacji przekroczyły milion dolarów¹⁶;

d.   Handel bronią z terrorystami arabskimi. W planach i zamierzeniach na rok 1990 Oddziału
Y (o którego genezie i działaniu więcej niżej) napisano, iż handel bronią powinien
stanowić ważne źródło „pozabudżetowego finansowania służb". Janusz Onyszkiewicz
jako   Minister   Obrony   Narodowej    wydał    dyrektywę    aprobującą   pozabudżetowe
finansowanie wojska¹⁷. Bolesław Izydorczyk wydał zgodę na operację sprzedaży broni do
Sudanu i na Łotwę, co miało przynieść służbom zysk 200-400 tys. USD.¹⁸

3. Wywiad zakładał na terenie Polski - poprzez tajnych współpracowników działających w firmach krajowych - wspólne przedsięwzięcia (joint venture), mające przynieść szczególnie

¹²    Patrz wyjaśnienia Żemka dotyczące stosunków z firmą BATAX, teczka pracy „DIK" t. 2, IPN BU Z/001257/505, k. 50
oraz 131-142

¹³     Patrz Aneks nr 7, Aneks do protokołu kontroli przeprowadzonej w Banku Handlowym International w Luxemburgu z dn.
24 lipca 1992 r. k. 5

¹⁴     Patrz Aneks nr 7, zeznania Żemka dotyczące ABI w odkupywaniu długu.

¹⁵     Patrz Aneks nr 8, Notatka służbowa, Dotyczy: zmiany miejsca zatrudnienia, Teczka pracy „DIK" t. 3 IPN 00704/16.

¹⁶     Plany nielegalnego przejęcia spadków za granicą pojawiają się po raz pierwszy w „Sprawozdaniu z prac oddziału Y za rok
1985":

„2. Analiza realizacji zadań operacyjnych. (...)- podjęto próbę przejmowania spadków zagranicznych. Po rozpracowaniu 14

spraw do dalszego prowadzenia zakwalifikowano:

2 spadki z terenu Francji (ŁAW-1 i ŁAW-2) na sumę dwóch milionów franków francuskich;

1 spadek kanadyjski (ŁAW-3) na sumę ponad 1 mln dolarów. (...)"

Od tego roku sprawa przejmowania spadków znajduje się w stałym zainteresowaniu oddziału Y. p. Teczka spraw Oddziału Y

IPN 00704/61 k. m.in. 62, 219.

Sprawa  ta   stała   się   także   tematem   notatki   instruktażowej   zawierającej   streszczenie   zaleceń   oficerów   wywiadu

przebywających za granicą, gdzie w konkluzji stwierdza się m.in., że:

„ad. 2 Specyfika pracy w konsulatach jest wyraźna. Przede wszystkim przejawia się w olbrzymiej ilości kontaktów

osobistych spośród których zawsze można wybrać kontakty cenne dla wywiadu wojskowego. Praca w konsulacie daje

również dostęp do dokumentów stanu cywilnego kraju pobytu, dokumentów identyfikacyjnych (np. paszporty), czy spraw

spadkowych, z których można czerpać duże kwoty w dewizach na potrzeby wywiadu wojskowego. Nie wykorzystuje się

jednak szans na pozyskanie poważnych kwot dewizowych jakie dają spadki z USA. Chodzi tutaj o spadki, co do których nie

było możliwości ustalenia spadkobierców w kraju. Procedura przekazywania spadków jest dosyć rutynowa i w przypadku

kooperacji dwóch osób - jednej w konsulacie, drugiej w Wydziale Spadków MSZ oraz przygotowaniu odpowiednich

dokumentów stanu cywilnego (metryki) przez centralę wywiadu wojskowego stosunkowo szybko można sprowadzić do

kraju lub przekazać je osobie w USA kwoty sięgające tysięcy dolarów. Teczka 43. Op. cit. k. 177.

Dyrektywa Ministra Obrony Narodowej J. Onyszkiewicza z dnia 3 grudnia 1992 r.

Patrz rozdział „Nielegalny handel bronią".

Strona 20 z 374

wielkie zyski. Do takich należała m.in. inwestycja polegająca na założeniu przez LOT oraz powołaną w Chicago firmę ABI kasyna gier hazardowych w Hotelu Marriot w Warszawie. Pośrednikiem w tej operacji - na konto którego ABI przekazało milion dolarów - była spółka BATAX Wiktora Kubiaka.¹⁹

4. Wywiad podejmował też wysiłki powołania firmy telewizyjnej. Pierwotnie zamierzonym celem tych działań miało być ułatwienie plasowania agentury na zachodzie. Tak tłumaczył swoje działanie Grzegorz Żemek, który na zlecenie wywiadu miał podjąć w tej sprawie rozmowy z firmą ITI i reprezentującymi ją Janem Wejchertem i Mariuszem Walterem. Ważną rolę odegrał w tych działaniach pracujący w Filmie Polskim agent wywiadu, ale relacje były bardziej skomplikowane, bo istotną rolę w operacjach FOZZ odgrywał też Weinfeld, mieszkający w Kalifornii obywatel niemiecki pochodzenia polskiego, który m.in. posiadał przedsiębiorstwo medialne. Weinfeld i Żemek zaangażowali się w przejęcie holenderskiej firmy medialnej SEPP i w tym celu Żemek w imieniu FOZZ przekazał pełnomocnictwa należącej do Andrzeja Kuny firmie Biccarco, która wykupiła akcje SEPP.²⁰

W latach 90. budowane wokół dawnego wywiadu (Zarządu II SG) służby wojskowe skoncentrowały swój wysiłek na tworzeniu aparatu krajowego i firm działających pod przykryciem. Konsekwencją tej praktyki było uzyskanie wpływu przez służby na życie gospodarcze i społeczne. Służy kładły też nacisk na zdobywanie pozabudżetowych środków finansowych.²¹

Począwszy od 1983 r. wywiad przechodzi zasadnicze przekształcenia, w wyniku których centralną rolę zaczyna w nim odgrywać nowoutworzony 1 listopada 1983 r. Oddział Y. To temu właśnie oddziałowi, którego większość żołnierzy przeszła przeszkolenie w ZSRR, powierza się realizację zadania reorientacji wywiadu i stworzenia sieci przedsiębiorstw mających stanowić tajne ekspozytury komunistycznych służb²².

¹⁹     Patrz Aneks nr 7.

²⁰    P. m.in. Teczka pracy „DIK" nr 3, k. 94-96, IPN 00704/16 oraz informacje przekazane Komisji Weryfikacyjnej, APW
Waldemara Żaka.

21

Pełny zakres tych operacji nie jest znany. Opis operacji zamieszczony w rozdziale 4 Raportu oparto na aktach Wydziału

Finansów WSI („Bieżący depozyt walutowy Oddziału Y" cz. II; wg protokołu 00344/POY/88) zawierających dowody nielegalnych operacji finansowych idących w setki tysięcy dolarów w latach 1989-1993. Oddział Y został formalnie rozwiązany w 1991 r., ale jego faktyczną kontynuacją był Oddział 2 (później: 22) Zarządu II WSI. Patrz aneks nr 23.

Część dokumentacji w tej sprawie przedstawiono w Aneksie nr 3.

Strona 21 z 374

2. Finanse WSI

Od listopada 1985 r. do kasy Oddziału Finansów Zarządu II wpływały kwoty pieniężne na tzw. depozyt operacyjny Oddziału Y, którego przeznaczeniem miało być finansowanie działalności operacyjnej w okresie zagrożenia i wojny. W 1985 r. - jak wynika z księgi Oddziału Y - „Łącznie uzyskano ok. 9 tys. dol. USA, z czego ponad 6 tys. wpłacono do kasy Zarządu".²³ Pieniądze te pochodziły z wpływów pozabudżetowych wynikających z działalności operacyjnej Oddziału Y. Dochody były uzyskiwane z „dodatkowych prowizji, darowizn i dodatkowych zarobków uzyskiwanych przez oficerów pod przykryciem i współpracowników działających w firmach zagranicznych oraz z wpływów z operacji bankowych i nielegalnego przejęcia spadków zagranicznych". Pozyskiwanie takich środków finansowych możliwe było dzięki decyzji Szefa Sztabu Generalnego nr POR/01643/74.

Środki z depozytu operacyjnego Oddziału Y nigdy nie były wpłacane na konta bankowe i stanowiły źródło finansowania operacji, wobec których niepożądane było ich ścisłe dokumentowanie.

W aktach dotyczących bieżącego depozytu walutowego Oddziału Y Zarządu II można odnaleźć szereg operacji finansowych, których przeznaczenia Komisja Weryfikacyjna do dnia dzisiejszego nie jest w stanie dokładnie określić. Niemniej odnaleziono dokumenty ukazujące, gdzie lokowano poszczególne kwoty pieniężne.

W 1988 r. Oddział Y udzielił swojemu współpracownikowi ps. „MERC" (Jan Załuska) na okres jednego roku oprocentowanej na 20% rocznie pożyczki w wysokości 50 tys. dolarów. Załuska został pozyskany w 1986 r. i był wykorzystywany do kupowania urządzeń „embargowanych" (co zwykle oznaczało części elektroniczne obłożone zakazem eksportu do krajów komunistycznych, którym USA i inne państwa zachodnie chciały w ten sposób utrudnić udział w wyścigu zbrojeń). Na początku lat 90. Załuska był właścicielem dwóch zarejestrowanych w Polsce firm („Carpatia" i „Agaricus") oraz austriackiej firmy „Riedrich". Udzielając pożyczki Oddział Y zobowiązał Załuskę do zatrudniania wskazywanych mu osób oraz do odprowadzania 5% zysków z firm krajowych i 3% z firmy austriackiej. Można sądzić, że prawdziwym celem pożyczki były nielegalne operacje finansowe, choć w dokumentacji cel tej pożyczki ujęto inaczej: „Celem pożyczki było ścisłe związanie „MERCA" z Centralą oraz zapewnienie warunków plasowania w jego firmie naszych ludzi. Pożyczkę wraz z odsetkami „MERC" zwrócił do Centrali w styczniu 1991 r.

23

Teczka spraw Oddziału Y IPN 00704/61 k. 69

Strona 22 z 374

Zgodnie z decyzją Szefa Wywiadu w styczniu 1991 r. wszystkie zobowiązania finansowe współpracownika względem Centrali zostały anulowane."²⁴

9 października 1990 r. z kasy Oddziału Y na podstawie pisma płk. Zdzisława Żyłowskiego przekazano płk. Konstantemu Malej czy kowi 7 tys. dolarów USA. Brak dowodów zwrotu tej sumy lub wyjaśnienia celu jej wydatkowania.

Innym przykładem wykorzystywania środków finansowych przez Oddział Y było udzielenie w nieokreślonych celach inwestycyjnych pożyczki w wysokości 15 tys. dolarów konsultantowi ps. „YUGO".

Dostępna dokumentacja w wielu przypadkach nie pozwala na stwierdzenie, w jakim celu i na jakie operacje finansowe oficerowie WSI pobierali środki z bieżącego depozytu walutowego Oddziału Y - czego przykładem jest notatka z 25 stycznia 1991 r., w której potwierdza się odbiór od płk. Żyłowskiego sumy 30 tys. dolarów, stanowiącej zwrot wydatku na inwestycje realizowane zgodnie z decyzją zawartą w piśmie Oddziału Y nr 0213/PO-Y/90. Ponadto dokument zawiera odręczny dopisek mówiący, że „nie osiągnięto korzyści przewidzianych w w/w notatce"²⁵.

Z depozytu Oddziału Y korzystał także Zarząd III. Między innymi płk Eugeniusz Lendzion uzyskał 14 kwietnia 1992 r. za zgodą B. Izydorczyka zaliczkę w wysokości 100 tys.dolarów. Kwota ta miała być zabezpieczeniem „celów ujętych w planie z dn. 13.04.92 r. realizowanym w SKW krypt. Kontrakt nr 0110/92".²⁶

W dokumentacji finansowej można też znaleźć akceptację na wypłatę z depozytu Oddziału Y 100 tys. dolarów dla Marka Mackiewicza. Zgodę taką B. Izydorczyk wyraził 3 czerwca 1992 r.²⁷

Środki finansowe tego depozytu Oddziału Y były także powiększane o środki z przedsięwzięć operacyjnych realizowanych w kraju (odnotowane są wpłaty w wysokości 1000 dolarów, 500 dolarów itp.) oraz za granicą przez np. Oddział 3 Zarządu III WSI (odnotowano wpływ sumy pieniężnej w wysokości 1500 DM).

Powyższe operacje finansowe, choć odnotowane w „Bieżącym depozycie walutowym Oddziału Y", nigdzie indziej nie zostały odnotowane. W szczególności nie ma o nich wzmianki w prowadzonych przez szefa Wydziału Finansów teczkach dotyczących kont bankowych WSI²⁸. Komisja Weryfikacyjna nie ustaliła, jaki był dalszy los tych środków. Ostatni wpis dotyczy operacji przeprowadzonej przez płk. Malejczyka i płk. Dukaczewskiego,

²⁴   Zeszyt kandydata Z. I oraz Akta bieżącego depozytu walutowego Oddziału Y.

²⁵   Akta bieżącego depozytu walutowego Oddziału Y

²⁶   Akta bieżącego depozytu walutowego Oddziału Y

²⁷   Akta bieżącego depozytu walutowego Oddziału Y

²⁸   Teczka Konto Wołkowicz oraz Teczka Konto 2554.

Strona 23 z 374

którzy 5 lutego 1993 r. przekazali do depozytu oddziału finansów 552.160 franków francuskich i 43.700 zł. Pewnym śladem jest też zapis z 1991 r., który nakazuje wstrzymanie uzyskiwania dodatkowych pozabudżetowych środków finansowych w ramach działalności operacyjnej wywiadu wojskowego do czasu prawnego usankcjonowania działalności wywiadu wojskowego. Równocześnie podjęto decyzje o utworzeniu konta bankowego w trzech niezależnych bankach szwajcarskich, gdzie zdeponowano po 500 tys. dolarów w każdym.

Ta suma - 1,5 miliona dolarów wyprowadzonych z Polski przez wywiad - stanowiła minimalny zasób, z którym struktura ta rozpoczęła działalność w III RP. Suma ta nigdy nie została rozliczona. Nie wiemy, jak ją wydatkowano ani jakie przyniosła zyski, nigdy bowiem nie dokonano jej zbilansowania.

W świetle przytoczonych faktów postępowanie następujących osób wypełnia dyspozycję w art. 70a ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy z dnia 9 czerwca 2006 r. Przepisy wprowadzające ustawę o Służbie Kontrwywiadu Wojskowego i Służbie Wywiadu Wojskowego oraz ustawę o służbie funkcjonariuszy Służby Kontrwywiadu Wojskowego oraz Służby Wywiadu Wojskowego: gen. bryg. Marek Dukaczewski, gen. dyw. Bolesław Izydorczyk, płk. Zdzisław Żyłowski, płk Konstanty Malejczyk, płk Eugeniusz Lendzion.

Działanie Jana Załuski wypełnia dyspozycję art. 70a ust. 2 pkt. 1 powołanej wyżej ustawy.

W opisanym okresie Szefem WSI był kadm. Czesław Wawrzyniak.

Strona 24 z 374

3. Penetracja rosyjska: zagrożenia dla wewnętrznego i zewnętrznego bezpieczeństwa państwa

Sowieckie służby specjalne (KGB i GRU) utworzyły i ściśle kontrolowały wojskowe służby specjalne PRL. Tak było w latach 40. i nie uległo to zasadniczej zmianie do 1989 r.

W Zarządzie II Sztabu Generalnego oraz w Wojskowej Służbie Wewnętrznej służby sowieckie miały swoje stałe przedstawicielstwa, w których umieszczani byli rezydenci GRU i KGB. Także na poziomie struktur terenowych WSW nawiązane były stałe kontakty z oficerami GRU, którzy ochraniali poszczególne jednostki wojsk radzieckich. Mieli oni swobodny dostęp do kadry kontrwywiadu i wywiadu wojskowego PRL oraz do ich bazy operacyjnej, w tym do dokumentów operacyjnych, lokali konspiracyjnych, osobowych źródeł informacji oraz do informacji o pozostałych współpracownikach.

Kadra WSI

WSI powstały w październiku 1991 r. z połączenia WSW i Zarządu II SG. Mimo nowej nazwy i zmienionego kierownictwa WSI utrzymały zasadniczą cechę służb specjalnych krajów podległych ZSRR: ich kadra składała się z wybranych i zaufanych ludzi, którzy przeszli specjalne szkolenia gwarantujące lojalność, przy czym w czasach komunistycznych służby sowieckie miały decydujący wpływ na politykę kadrową w Zarządzie II SG, w WSW i w całym LWP. Tylko wytypowane przez nie osoby były przewidziane do sprawowania dowódczych funkcji w wojskowych służbach specjalnych PRL oraz do służby w dyplomacji wojskowej, szczególnie w państwach NATO. Była to tzw. „kadra perspektywiczna", czyli oficerowie, którzy w przyszłości mieli objąć stanowiska dowódcze. Zakwalifikowane do tego grona osoby kierowano na szkolenie przez GRU lub KGB w Związku Sowieckim lub innych krajach bloku komunistycznego.

Analiza oświadczeń złożonych przed Komisją Weryfikacyjną oraz wybranych spraw operacyjnych wskazała na istotne znaczenie w służbie osób, które przeszły szkolenie w ZSRR lub w szkołach wojskowych innych krajów obozu. Z zebranych danych wynika, że od początku lat 70. rozpoczęto cykliczne szkolenia polskich oficerów w szkołach KGB i GRU. Były to studia magisterskie (dzienne lub wieczorowe), studia podyplomowe (sześciu- lub dziewięciomiesięczne) lub trzymiesięczne kursy, które organizowano w zamkniętych budynkach specjalnych.²⁹ Wciąż nie dysponujemy pełnymi danymi o liczbie absolwentów i rodzaju szkół, które kończyli.

29

Więcej na temat kursów w Aneksach nr 10, nr 11, nr 12, nr 13.

Strona 25 z 374

Przykładowo w jednym tylko roku szkolnym 1973/74 w 21 wyższych uczelniach ZSRR przebywało na przeszkoleniach 127 polskich słuchaczy ze służb specjalnych. O dynamice zmian świadczy fakt, że - jak czytamy w sprawozdaniu zastępcy attache wojskowego przy Ambasadzie PRL w Moskwie - „ilość słuchaczy przeszkolonych w jednym roku wzrosła na przestrzeni ostatnich 3 lat prawie trzykrotnie".³⁰ Według innych, zebranych dotychczas przez Komisję materiałów, od początku lat 70. do roku 1989 w szkołach w ZSRR przebywało przynajmniej 800 oficerów z Polski.

Skierowanie na szkolenie w ZSRR było traktowane jako wyróżnienie za postawę ideową, efekty pracy i lojalność. Kandydaci do szkoleń mieli spełniać kryteria³¹:

•    nienagannej postawy ideologicznej;

•    potwierdzonej i stale weryfikowanej lojalności wobec systemu;

•    predyspozycji do realizacji zadań operacyjnych;

•    bezwzględnego realizowania poleceń przełożonych.

Ukończenie szkolenia w ZSRR było warunkiem objęcia kierowniczego stanowiska w służbach specjalnych PRL. Taka polityka kadrowa zapewniała oczekiwany przez Rosjan stopień kontroli i integracji wojskowych służb specjalnych PRL ze służbami sowieckimi.³²

Na podstawie relacji uczestników kursów wiadomo, że w ich trakcie dochodziło do ujawnienia procedur i szczegółów działań operacyjnych służb PRL. Oficerowie byli pod nieprzerwaną obserwacją sowieckich służb specjalnych. Jak wynika z tych relacji, w internatach oraz w salach wykładowych założone były podsłuchy, a każde wyjście poza teren tych obiektów zawsze odbywało się w towarzystwie tzw. „ogona". Jest też prawdopodobne, że KGB werbowało polskich żołnierzy. Na zajęciach szczegółowo wypytywano o metody operacyjne stosowane w Polsce, zaś wykładowcy przekazywali jedynie książkową i zdezaktualizowaną wiedzę. Organizowanie przez GRU i KGB kursów dla żołnierzy krajów bloku wschodniego ukierunkowane było na zdobycie wiedzy na temat uczestników kursów, ich nałogów i przyzwyczajeń, stworzenia ich profili psychologicznych i na poszerzenie wiedzy o składzie kadrowym służb.³³

„Kadra perspektywiczna" była kierowana z Polski także do sowieckich wyższych szkół wojskowych i cywilnych oraz do akademii dyplomatycznych znajdujących się pod

³⁰   Teczka „Dokumenty oficerów attachatów wojskowych".

³¹    Notatka służbowa dot. absolwentów kursów KGB i GRU - oficerów Inspektoratu WSI, teczka kp „GWIAZDA" k. 55.

³²   Zagrożenia wynikające z powiązań służb PRL-ZSRR, op. cit. k. 48-52.

³³     Jak wynika z relacji płk W. K., uczestnika kursu KGB w 1988 r., „pobyt na kursie w Moskwie był pełen oznak
świadczących o inwigilacji polskiej grupy tj.: stała świadomość podsłuchu w salach mieszkalnych, stałe monitorowanie
przebiegu zajęć w salach lekcyjnych, doskonała znajomość sytuacji polskiej grupie, pytania dyżurnych tłumaczy o niektóre
typowo polskie znaczenia wyrazów, które po wyjaśnieniu jak ustaliliśmy padały w konkretnym dniu w konkretnym pokoju",
patrz Aneks nr 10.

Strona 26 z 374

ścisłą kontrolą sowieckich służb specjalnych. Szkolenia w ZSRR przeszli m.in. szefowie WSI (kontradmirał Kazimierz Głowacki i gen. Marek Dukaczewski) oraz kolejni szefowie wywiadu, w tym płk Waldemar Żak i ostatni z nich, płk Krzysztof Surdyk. Szkolenie w ZSRR przeszli także szefowie Oddziału Bezpieczeństwa WSI: płk Marek Witkowski (kurs GRU) i płk Andrzej Ziętkiewicz (kurs KGB). Szkoleni byli także oficerowie pod przykryciem z Oddziału Y (późniejszy Oddział 22 Zarządu II).³⁴ Na szkolenia kierowane były osoby w średnim wieku, ze znajomością języków obcych i dobrymi wynikami w pracy operacyjnej. Ostatnie szkolenia prowadzone były przez KGB i GRU jeszcze na przełomie lat 80. i 90., gdy rozpad bloku komunistycznego był już nieuchronny. Według danych posiadanych przez Komisję Weryfikacyjną na sowieckie kursy wysłano oficerów, co do których planowano, iż po zmianach politycznych obejmą w nowych służbach specjalnych stanowiska kierownicze (oraz agenturę wpływu). Dla niektórych uczestników było to już drugie takie szkolenie³⁵. Przypadki szkolenia oficerów WSI w Rosji odnotowano jeszcze w 1992 i 1993 r.³⁶

Fakt, że do 2006 roku w strukturach WSI służyło kilkudziesięciu absolwentów sowieckich szkoleń i kursów świadczy jednak o tym, że do tego czasu zasadniczych zmian w wojskowych służbach specjalnych RP nie przeprowadzono. Sytuację tę obrazuje zestawienie funkcji, jakie w poszczególnych komórkach organizacyjnych WSI pełnili niektórzy z oficerów szkolonych w ZSRR³⁷:

Szefowie WSI

³⁴    Komisja Weryfikacyjna uzyskała informację, że jeszcze w maju 1992 r. przebywał pod Moskwą na miesięcznym szkoleniu
specjalistycznym w zakresie obsługi systemów namierzania płk. P. Z notatki tego oficera wynika, że na kursie tym było
prócz niego czterech oficerów z Polski, którzy tworzyli odrębną grupę szkoleniową.

³⁵    Teczka SO „GWIAZDA" tom II, k. 24.

³⁶     Jest to o tyle istotne, że jeszcze parę lat temu były Minister Obrony Narodowej Janusz Onyszkiewicz kategorycznie
twierdził, iż wojskowy wywiad PRL zachował dużą niezależność od Z SRR. Były szef MON zdecydowanie wykluczał, by
wschodnie służby mogły przewerbować agentów wojskowych służb PRL. „Podległość [od GRU] była więc oczywista, ale
zyskiem tej sytuacji było to, że gdy zmienił się ustrój i wojsko mogło być już armią suwerennego państwa (a tego chciało
wielu oficerów), to nie mieli tu żadnej formalnej, rozbudowanej struktury. W dodatku polski wywiad czasów PRL (tak jak
każdy wywiad na świecie), zachowywał sporą suwerenność". J. Onyszkiewicz, „Ze szczytów do NATO. Z Januszem
Onyszkiewiczem rozmawiają Witold Bereś i Krzysztof Burnetko", Warszawa 1999, s. 97. Przeprowadzone na początku lat
90. zmiany w wojskowych służbach specjalnych J. Onyszkiewicz ocenił pozytywnie:  „Od razu podzieliliśmy się z
Komorowskim pracą w tym sensie, że on raczej zajmował się WSW i kontrwywiadem, związanymi z wnętrzem wojska.
Mnie przypadł wywiad, jako związany bardziej z polityką zagraniczną". J. Onyszkiewicz, „Ze szczytów do NATO...", s. 99.
„Jeśli chodzi o tak zwaną agenturę, to służby postradzieckie nie miały do nich żadnego dostępu" J. Onyszkiewicz, „Ze
szczytów do NATO..", s. 100.

Bronisław Komorowski twierdził, że współpraca wojskowych służb PRL i ZSRR nie była oparta o związki agenturalne. B. Komorowski w wywiadzie powiedział:„Między służbami specjalnymi Wojska Polskiego i armii radzieckiej istniała ścisła współpraca. Była to jednak raczej współpraca instytucji a nie kontakty agenturalne oparte na zasadzie indywidualnego werbunku. Po co radzieckie służby specjalne miałyby lokować agentów w instytucji w pełni sobie podporządkowanej? To jest wątpliwe.. Uważam, że odwołanie radzieckich oficerów łącznikowych - rezydentów, powinno przerwać współpracę. A oni odwołani zostali już dawno. „Nie ma niechęci", rozmowa z Bronisławem Komorowskim, „Gazeta Wyborcza" z 15 lipca 1992 r.

³⁷     Sporządzona przez Komisję Weryfikacyjną lista uczestników omawianych kursów i studiów stanowi Aneks nr 12 do
Raportu. Dokument ten - z uwagi m.in. na niszczenie materiałów źródłowych przez oficerów WSI - nie zawiera kompletnej
listy nazwisk.

Strona 27 z 374

1.  gen. bryg. Dukaczewski Marek (2001 -2006)

2.              kadm. Głowacki Kazimierz (1996-1997)

3.              gen. dyw. Izydorczyk Bolesław (1992-1994)

Zastępcy Szefa WSI

1.  płk Januchta Roman (1996-1998)

2.              płk Janus Stefan (1996-1997)

3.              płk Puchta Janusz (1991 -1992)

Agenturalny Wywiad Operacyjny

1.  płk Czyżyk Julian (1975-1988)

2.              ppłk Głowicki Marek (1975)

3.              płkKrużel Andrzej (1979-1983)

4.              płk Ludwichowski Stanisław (1975-1977; 1980-1982; 1990)

5.              płk Mąka Dobrosław (1976; 1977-1980; 1984-1987)

6.              płk Pieniak Janusz (1975; 1976-1981; 1984-1986)

7.              kmdr por. Russjan Jerzy (1987-1990)

8.              ppłk Smaza Stefan (1975; 1976-1985; 1986-1990)

9.              płk Staluszka Władysław (1983-1989)

10.       płk Worożbit Zbigniew (1977-1979)

11.       płkWysocki Marek (1976-1980; 1981-1983)

Oddział Y (Oddział 22)

1.  płk Bekier Maciej (b.d.)

2.              płk Biernat Zygmunt (1983-1984)

3.              ppłk Bobek Janusz (b.d.)

4.              mjr Bolewski Ryszard (b.d.)

5.              ppłk Cibulla Jan (b.d.)

6.              płk Dunal Henryk (1983-1986)

7.              kontradm. Głowacki Kazimierz (1983-1986)

8.              ppłk Głowicki Marek (1985-1986)

9.              płk Lipert Cezary (1983-1989)

10.       kmdrLewicki Ryszard (1990)

11.       płk Michał ski Grzegorz (1987-1989 szef Oddziału Y)

Strona 28 z 374

12.     kpt Romański Kazimierz (b.d.)

13.     ppłk Siwanowicz Ryszard (b.d.)

14.     płk Sosnowski Ryszard (1983-1987)

15.     płk Surdyk Krzysztof (b.d.)

16.     ppłk Szuba Tadeusz (1983-1984)

17.     płk Witkowski Marek (1985-1988)

18.     płk Worożbit Zbigniew (1987)

19.     płk Żyłowski Zdzisław (1984-1991)

Biuro/Zarząd Studiów i Analiz

1.  ppłk Adamczyk Krzysztof - specjalista (1995-1999; ZSiA - 1999-2004)

2.              płk Arczyński Janusz - starszy specjalista (1991-1994)

3.              płk Bartkowiak Henryk - szef oddziału (1993-1996)

4.              płk Bekier Maciej - szef oddziału (1998-1999, ZSiA 1999-2001)

5.              płk Biernat Zygmunt - zastępca szefa biura studiów i analiz (1997-1999)

6.              płk Błaszczak Marian - szef oddziału (1996-1997)

7.              płk Budzik Zdzisław - szef oddziału (1998-1999, ZSiA 1999-2005)

8.              mjr Doroz Marek - specjalista (ZSiA 2002-2004)

9.              kmdr Dziubiński Ryszard - główny specjalista (1996-1997)

10.       mjr Ferenz Arkadiusz - starszy projektant (1996-1999)

11.       płk Gajewski Bonifacy - szef biura studiów i analiz (1995-1997)

12.       płk Kendziorek Zdzisław - szef oddziału (1991-1992)

13.       ppłk Kłoczewski Marek - starszy specjalista (1995-1999)

14.       płk Kośla Piotr - szef oddziału (1991-1994)

15.       mjr Lis Jerzy - oficer (1993-1995)

16.       płk Lisiak Marek - szef oddziału (2002-2003)

17.       płk Mazurkiewicz Artur - zastępca szefa zarządu (ZSiA 1999-2001)

18.       płk Nowak Marek - starszy specjalista (1993-1996; ZSiA 2000-2003)

19.       ppłk Obolewicz Zbigniew - starszy specjalista (1996-1999, ZSiA 1999)

20.       ppłk Piars Stanisław - specjalista (1996-1998; ZSiA 2001-2003)

21.       kmdr Ppor. Rygiel Jacek - starszy oficer (1997)

22.       płk Sabak Zbigniew - główny specjalista (ZSiA 2004-2005)

23.       ppłk Stocki Jerzy - starszy oficer (1991-1994)

24.       płk Szubert Jerzy - szef oddziału (2000-2002)

Strona 29 z 374

25.       płk Tratkiewicz Andrzej - zastępca szefa oddziału (ZSiA 2004-2005)

26.       płk Twardowski Wiesław - z-ca szefa oddziału (1993-1999)

27.       płk Wolak Jan - starszy specjalista (ZSiA 2001-2002)

28.       płk Woźniak Maciej - szef oddziału (1996-1999)

29.       płk Wysocki Marek - zastępca szefa oddziału (1996-1999)

30.       płk Zawiliński Kazimierz - główny specjalista (1995-1996)

Zarząd II

1.  płk Bazylak Stanisław - szef oddziału (1999-2003)

2.              płk Boryszczyk Romuald- szef oddziału (1996-1998)

3.              płk Broda Krzysztof - starszy specjalista (1997-1999)

4.              płk Bury Władysław - starszy oficer (1996-2000)

5.              płk Czyżyk Julian - szef ekspozytury (1998-2003)

6.              gen. bryg. Dukaczewski Marek - główny specjalista (1992-1997)

7.              płk Gaj ewski Bonifacy - szef zarządu (1997)

8.              płk Gapys Władysław - zastępca szefa zarządu (2004-2005)

9.              ppłk Głowicki Marek - starszy oficer (1991 -1999)

10.       ppłk Goszczycki Tomasz - szef ekspozytury (1998-2000)

11.       ppłk Gryss Wojciech - szef ekspozytury (1994-1998)

12.       gen. bryg. Izydorczyk Bolesław - szef zarządu wywiadu (1991-1992)

13.       ppłk Jesionowski Janusz - zastępca szefa oddziału - szef wydziału (1998-1999)

14.       płk Jurgielewicz Stanisław - starszy oficer (1991-1995)

15.       kmdr Karczewski Czesław - główny specjalista (1997-1998)

16.       płk Kastelik Marian - zastępca szefa ekspozytury (1996-1999)

17.       ppłk Kozłowski Andrzej - starszy specjalista (1991-1992; 1997)

18.       płk Krajewski Zbigniew - szef ekspozytury (1998-1999)

19.       płk Leśniowski Tadeusz - szef ekspozytury (1993-1997)

20.       płk Lipert Cezary - szef zarządu (1996-1997)

21.       płk Lisiak Marek - szef oddziału (2003)

22.       płk Ludwichowski Stanisław - szef ekspozytury (1996-1999)

23.       płk Łączyński Wit - szef oddziału (1992-1995)

24.       płk Łuczkiewicz Robert - szef ekspozytury (1995-1999)

25.       płk Marzęda Włodzimierz - zastępca szefa oddziału (1996-1999)

26.       mjr Moskała Jerzy - starszy oficer (1997)

Strona 30 z 374

27.       płk Paciorek Wojciech - zastępca szefa oddziału (1995-1999)

28.       płk Paraszczuk Józef - starszy oficer (1991-1996)

29.       płk Pater Jerzy - szef ekspozytury (1996-1999)

30.       płk Pieniak Janusz - główny specjalista (2001-2004)

31.       ppłk Przelaskowski Witold - szef ekspozytury (2003-2004)

32.       płk Puchała Zygmunt - szef zarządu (2001)

33.       płk Rosowski Jan - szef wydziału (1993-1999)

34.       ppłk Rudziński Zbigniew - zastępca szefa oddziału (1999-2001)

35.       kmdr por. Russjan Jerzy - szef ekspozytury (1996-1999)

36.       kmdr ppor. Rygiel Jacek - zastępca szefa ekspozytury (1997-1999)

37.       płk Sosnowski Ryszard - szef oddziału (1992-1995)

38.       płk Staluszka Władysław - szef ekspozytury (1993-1996)

39.       ppłk Staniszewski Andrzej - zastępca szefa ekspozytury (1996-1999)

40.       ppłk Stocki Jerzy - starszy oficer (1994-1995)

41.       płk Surdyk Krzysztof - szef zarządu (2003-2006)

42.       ppłk Szlakowski Wojciech - starszy oficer oddziału (1992)

43.       płk Szołucha Michał - zastępca szefa zarządu (1998-2000)

44.       płk Szubert Jerzy - starszy oficer (1996-1998)

45.       płk Ubych Tadeusz - szef oddziału (1998-1999)

46.       płk Witaszczyk Kazimierz - szef ekspozytury (1997-2002)

47.       płk Worożbit Zbigniew - szef oddziału (1991-1995)

48.       płk Woźniak Ryszard - szef ekspozytury (1996-1997)

49.       ppłk Wysokowicz Marek - szef ekspozytury (1992-1997; 1998-2001)

50.       płk Zadora Jerzy - szef oddziału (1998-1999)

51.       płk Żyłowski Zdzisław - główny specjalista (1991-1992)

Zarząd III

1.  płk Białek Adam - starszy oficer (1996-1999)

2.              płk Bocianowski Ryszard - szef oddziału (1992-1995)

3.              płk Boczek Waldemar - szef oddziału (2002)?

4.              płk Bortnowski Andrzej - starszy oficer (1991-1993)

5.              płk Broda Krzysztof - zastępca szefa biura (1999-2002)

6.              płk Czapliński Marek - szef oddziału (1996-1999)

7.              płk Kalina Lech - z-ca szefa zarządu (1993-1995)

Strona 31 z 374

8.              płk Koczkowski Mieczysław - starszy specjalista (1998-2000)

9.              ppłk Kowalski Wiesław - starszy specjalista (1998-2001)

10.       ppłk Kuczyński Zygmunt - zastępca szefa oddziału (1999-2000)

11.       płk Kulita Mieczysław - główny specjalista (1995-1996)

12.       płk Lendzion Eugeniusz - zastępca szefa biura (2002-2003)

13.       płk Lipert Cezary - szef oddziału (1993-1994)

14.       płk Lisak Krzysztof - zastępca szefa oddziału (1999-2001)

15.       ppłk Listowski Jerzy - starszy oficer (1998-1999)

16.       płk Mikołaj czyk Czesław - szef oddziału (2001-2004)

17.       ppłk Nabożny Stanisław - starszy specjalista (1996-1999)

18.       płk Nowakowski Marek - szef oddziału (1991-1998)

19.       ppłk Packo Wiesław - zastępca szefa oddziału (1992-1997)

20.       płk Paraszczuk Józef - starszy specjalista (1996-1998)

21.       ppłk Piars Stanisław - starszy specjalista (2004)

22.       płk Przepiórka Marian - starszy specjalista (1997)

23.       ppłk Radzewicz Edmund - starszy specjalista (1997-1998)

24.       płk Rzepecki Jerzy - szef zarządu (1997-1999)

25.       płk Sadowski Romuald - starszy specjalista (1996-1998)

26.       ppłk Szałaciński Zbigniew - zastępca szefa oddziału (2005)

27.       ppłk Szlakowski Wojciech - starszy specjalista (2000-2003)

28.       płk Wiluś Jerzy - starszy specjalista (1994-1995; szef oddz. 1995-1999)

29.       płk Witkowski Marek - starszy specjalista (1991-1993)

30.       płk Wołoszyk Maciej - starszy specjalista (1993-1996)

31.       płk Ziętkiewicz Andrzej - starszy specjalista (b.d.)

32.       płk Żyrek Emil - starszy oficer oddziału (1981-1990)

Centrum Szkolenia Wojskowych Służb Informacyjnych

1.  płk Dąbroś Lucjan - zastępca komendanta centrum, szef oddziału (2001-2002)

2.              kmdr Karczewski Czesław - kierownik cyklu (1998-2002)

3.              płk Kobacki Jerzy - kierownik cyklu (1996-1998)

4.              ppłk Kozłowski Andrzej - starszy wykładowca (1997-1998)

5.              kmdr Lewicki Ryszard - z-ca komendanta centrum, komendant centrum (1992-1996)

6.              ppłk Krajewski Tadeusz - wykładowca (1990-1996)

7.              płk Pierzak Zbigniew - zastępca komendanta (2000-2005)

Strona 32 z 374

8.              płk Przepiórka Marian - kierownik cyklu (1997-1998)

9.              ppłk Szlakowski Wojciech - wykładowca lektoratu j.obcych (1991-1992)

10.       płk Targiński Edward - starszy wykładowca (1995-1998)

Zakład Zabezpieczenia Technicznego

1.  płk Andrzejewski Michał - zastępca szefa oddziału (1995-1998)

2.              płk Kożuchowski Andrzej - szef oddziału (1990-1997)

3.              ppłk Kujawa Bogdan - starszy oficer organizacyjno-kadrowy (1992)

4.              płk Lorek Kazimierz - szef oddziału (1995-1995)

5.              płk Pieniak Janusz - kierownik zakładu (1992-1995)

6.              ppłk Rak Piotr - szef oddziału (1994-2000)

7.              płk Winnicki Ryszard - z-ca kierownika zakładu (1992-1996)

8.              płk Żyrek Emil - szef oddziału (1996-1999)

Centrum Bezpieczeństwa Teleinformatycznego

1.  płk Kasperek Jan - dyrektor (1999)

2.              płk Mąka Dobrosław - szef centrum (2001-2003)

3.              płk Polkowski Krzysztof - szef centrum (2004-2006)

4.              płk Rembacz Bogdan - szef wydziału (2000-2001)

Oddział Kontrwywiadu Wojsk Lotniczych i Obrony Powietrznej

1.  płk Bocianowski Ryszard - szef oddziału (1990-1997)

2.              płk Bugajny Jacek - zastępca szefa wydziału (1992-1997)

3.              ppłk Choptowy Kazimierz - zastępca szefa wydziału (1994-1997)

4.              ppłk Dudys Henryk - specjalista (2001-2004)

5.              ppłk Karski Tadeusz - szef wydziału (1992-1997)

6.              ppłk Walczak Lech - szef wydziału (1992-1996)

Oddział Kontrwywiadu Pomorskiego Okręgu Wojskowego

1.  płk Białek Adam - szef wydziału (1990-1996)

2.              ppłk Cichocki Marek - zastępca szefa oddziału (1993-1996)

3.              ppłk Domagalski Andrzej - starszy oficer (1990-1997)

4.              ppłk Kiepas Bogdan - starszy oficer (1990)

5.              płk Kowalik Ryszard - szef wydziału (1993-2001)

Strona 33 z 374

6.              ppłk Kowalski Wiesław - szef wydziału (1990-1995)

7.              ppłk Kuwik Stanisław - szef wydziału (1995-1996)

8.              płk Musiałek Tadeusz - szef oddziału (1995-1997)

9.              płk Pasternak Zenon - szef wydziału (1992-2001)

Oddział Kontrwywiadu Marynarki Wojennej

1.  płk Bałuch Adam - szef oddziału (1990-1997)

2.              ppłk Domagalski Andrzej - szef wydziału (1997)

3.              ppłk Haryszyn Jan - szef wydziału (1998-2001)

4.              płk Jarosławski Andrzej - szef oddziału (1990-1997)

5.              ppłk Nawieśniak Jacek - starszy oficer (1990)

6.              ppłk Snarski Krzysztof - szef wydziału (1996-1998)

Oddział Kontrwywiadu Śląskiego Okręgu Wojskowego

1.  ppłk Basiński Paweł - zastępca szefa wydziału (1992-1996)

2.              ppłk Bisaga Jan - zastępca szefa wydziału (1993-1996)

3.              płk Cieślak Ireneusz - szef wydziału (1990)

4.              ppłk Jankowski Wiesław - szef wydziału (1990-1996)

5.              płk Popławski Jerzy - szef wydziału (1990-1993)

6.              ppłk Szajerka Wiesław - szef wydziału (1990-1997)

7.              ppłk Świder Józef - starszy oficer (1990-1997)

8.              płk Wojtczak Tadeusz - szef wydziału (1990-1998)

Oddział Kontrwywiadu Warszawskiego Okręgu Wojskowego

1.  płk Dąbroś Lucjan - szef wydziału (1992-1997)

2.              płk Gwizdała Władysław - szef wydziału (1990-1993)

3.              płk Jankowski Jerzy - szef wydziału (1990-1996)

4.              płk Pierzak Zbigniew- zastępca szefa oddziału (1995-2000)

5.              płk Śli wiński Tadeusz - szef wy działu (1992-1996)

6.              ppłk Zawadzki Krzysztof - zastępca szefa wydziału (1996-1997)

7.              płk Zieliński Władysław - szef wydziału (1990)

Oddział Kontrwywiadu Instytucji Centralnych MON

1.   płk Dolata Władysław - szef oddziału (1990)

Strona 34 z 374

2.   płk Szóstek Józef- starszy specjalista (1990-1992)

Biuro Attachatów Wojskowych

1.  płk Biegański Stanisław - szef biura (1996)

2.              płk Demski Zbigniew - szef oddziału (1998-2000)

3.              ppłk Goszczycki Tomasz - zastępca szefa oddziału (2001-2004)

4.              płk Klimek Tomasz - zastępca szefa biura (1996-1999, 2002-2005)

5.              płk Kolasa Kazimierz - szef biura (1997-1999)

6.              płk Pel czar Władysław - szef oddziału (1991-1992)

7.              ppłk Szlakowski Wojciech - starszy oficer (1996-1997)

8.              płk Woźniak Ryszard - szef oddziału (2003-2004)

Ataszaty wojskowe

1.  płk Henryk Bartkowiak - 1994 attache w Jugosławii; 1992 attache w Syrii

2.              płk  Bekier  Maciej   -   1997   attache  w  Austrii;   2003   attache  w  Niemczech;   2006
przeniesienie BAW

3.              płk Biegański Stanisław - 1977-1980 z-ca attache w USA; 1987-1990 attache w Berlinie
Zach.

4.              kpt Bobek Janusz - 1988-1992 attache w Szwecji; 1993-1997 attache w Rosji

5.              płk Bortnowski Andrzej - 1993-1996 attache na Białorusi

6.              płk Boryszczyk Romuald - 1992-1995 attache w Egipcie; 1999 attache w Chorwacji

7.              płk Bury Władysław - od 2002 attache w Jugosławii

8.              ppłk Cibulla Jan - 1989-1992 attache we Francji 1995 attache w Belgii

9.              płk Cukierski Kazimierz - 1974-1978 z-ca attache w Wlk. Brytanii; 1990-1993 attache w
Wlk. Brytanii

10.       płk Czerwonka Władysław - 1975-1978 z-ca attache w Belgii

11.       płk Czyżyk Julian -  1993-1997 z-ca attache w Wlk. Brytanii; 2003-2006 attache w
Malezji; 2006 przeniesiony do BAW

12.       płk Demski Zbigniew - 1993-1996 z-ca attache w Izraelu; 2000-2003 attache w Grecji

13.       płk Edward Duda - 1982-1986 z-ca attache w Libanie

14.       gen. bryg. Dukaczewski Marek - 1990-1992 attache w Norwegii

15.       kmdr Dziubiński Ryszard - 1984-1988 z-ca attache w Wlk. Brytanii; 1992-1995 attache w
Danii; 1997-1999 attache w Szwecji

16.       płk Cempa Eugeniusz - 1999-2002 attache we Francji

Strona 35 z 374

17.       płkFerenz Bogdan - 1978-1982 attache w Szwecji; 1990-1992 attache w Niemczech

18.       mjr Ferenz Arkadiusz - 1990-1991 z-ca attache w Norwegii

19.       płk Gajewski Bonifacy - 1974-1978 rzeczoznawca attachatu w Berlinie Zach.; 1983-1986
attache w Szwajcarii; 1991-1994 attache w Rumunii

20.       płk Gapys Władysław - 1979-1981 rzeczoznawca attachatu w Danii; 1989-1992 attache w
Danii

21.       kontradm. Głowacki Kazimierz - 1979-1983 z-ca attache w Kanadzie; 1986-1990 attache
w Wlk. Brytanii

22.       kmdr Góreczny Ireneusz - 1996-1999 attache w Wlk. Brytanii; 2002-2004 attache we
Francji; 2006 przeniesiony do BAW

23.       płk Grodzki Paweł - 1991-1994 attache w Japonii

24.       płk Gryz Jerzy - 1979 rzeczoznawca attachatu w Norwegii;  1982-1986 rzeczoznawca
attachatu w Szwecji; 1993-1996 attache we Franci;

25.       gen. bryg. Izydorczyk Bolesław - 1982-1984 z-ca attache w USA; 1994-1995 attache w
USA; 1995-1997 attache w Kanadzie

26.       płk Januchta Roman - 2004-2006 attache w Kazachstanie

27.       płk Janus Andrzej - 1991-1992 oraz 1994-1997 attache w Bułgarii

28.       płk Janus Stefan - 1981-1984 z-ca attache w Austrii; 1992-1995 attache w Niemczech;

1999  attache w Szwajcarii

29.       kmdr. Karczewski Czesław - 1983-1985 oficer attachatu w NRD; 1985-1986 z-ca attache
w Berlinie Zach.; 1992-1996 attache na Ukrainie; 2004-2006 attache na Litwie

30.       płk Kędziorek Zdzisław - 1986-1989 attache w Szwajcarii

31.       płk Klimek Tomasz - 1989-1992 attache w Wlk. Brytanii; 1999-2002 attache w Japonii

32.       płk Klisowski Zbigniew -  1978-1983  rzeczoznawca attachatu;   1998-2002 attache w
Estonii

33.       płk Kobacki  Jerzy  -   1986-1988  z-ca attache we Włoszech;   1998-2001   attache we
Włoszech

34.       płk Kolasa Kazimierz - 1979-1981 attache w Turcji; 1986-1989 attache w Turcji; 1999-

2000 attache na Słowacji

35.       płk Kośla Piotr - 1978-1980 rzeczoznawca attachatu we Francji; 1994-1996 z-ca attache w
Rosji

36.       ppłk Kozłowski Andrzej - 1993-1996 z-ca attache w Bułgarii

37.       płkKrużel Andrzej - 1976-1979 attache w Finlandii; 1993-1997 attache w Czechach

38.       płk Lendzion Eugeniusz - 1997-2000 z-ca attache w Rosji; 2003-2004 attache na Łotwie

Strona 36 z 374

39.       płk Lesiński Jan - 1974-1977 rzeczoznawca w attachacie w Wlk. Brytanii; 1994-1996
attache w Japonii

40.       płk Leśniowski Tadeusz - 1990-1993 attache w Austrii; 1997-2000 attache w Rumunii

41.       gen. bryg. Lewandowski Andrzej - od 2004 attache w Rosji

42.       kmdr Lewicki Ryszard - 1973-1976 rzeczoznawca attachatu w Danii; 1982-1984 attache
w Szwecji

43.       płk Lipert Cezary - 1978-1981 rzeczoznawca w Berlinie Zach.;  1989-1992 attache w
Szwajcarii; 1997-2001 attache w Austrii; od 2004 attache obrony w Czechach

44.       mjr Lis Jerzy - 1995-1998 z-ca attache na Węgrzech

45.       płk Lisak Marek - 1997-2000 attache na Węgrzech; 2003-2004 attache w Wlk. Brytanii

46.       płk Łączyński Wit - 1972-1975 rzeczoznawca w attachacie na Kubie; 1983-1987 attache
we Włoszech; 1995-1999 attache w Chorwacji

47.       płk Marzęda Włodzimierz - 1999-2003 attache na Litwie

48.       płk Matuszak Tadeusz - 1986-1988 z-ca attache w Austrii; 1994-1997 attache w Rumunii

49.       płk Mazurkiewicz Artur - 1986-1989 attache w Danii; 1994-1997 attache w Szwecji 2002-
2004 attache w Danii

50.       płk Mąka Dobrosław - 1980-1983 rzeczoznawca attachatu we Francji; 1990-1993 attache
w Szwecji; od 2003 attache w Kanadzie (w 2004, 3 miesiące w dyspozycji MON);

51.       płkMichalski Grzegorz - 1990-1995 attache w Turcji

52.       gen. bryg. Mika Henryk - 1997-1999 attache w Chinach

53.       gen. bryg. Mikrut Czesław - 1997-1999 attache w Indiach

54.       płk Nowak Marek - 1990 z-ca attache w NRD; 1996-2000 attache w Niemczech; 2003-
2004 attache w Holandii

55.       ppłk Obolewicz Zbigniew - 1993-1996 z-ca attache w Czechach

56.       gen. bryg. Olesiak Marian - 1997-2000 attache w Rosji

57.       płk Pelczar Władysław - 1983-1987 attache w Finlandii; 1993-1997 attache na Węgrzech

58.       ppłk Piars Stanisław -  1998-2001  attache na Węgrzech; 2003-2004 z-ca attache na
Węgrzech; od 2004 attache na Węgrzech

59.       płk Pieniak Janusz - 1981-1984 z-ca attache w Belgii

60.       płk Polkowski Krzysztof - 1996-1999 z-ca attache w USA; 1999-2003 szef oddziału IHQ
CENTRE NIEMCY - Dowództwo Sztabu NATO

61.       płk Puchta Janusz - 1973-1976 z-ca attache w Chinach; 1979-1982 attache w Egipcie;
1987-1990 attache w Chinach

62.       płk Romański Kazimierz - 1989-1984 attache w Egipcie; 1995-1996 attache na Łotwie

Strona 37 z 374

63.      płk Rudnicki Edward -  1972-1974 rzeczoznawca attachatu w Norwegii;   1994-1996
attache w Jugosławii

64.      kmdr. por Russjan Jerzy - 1990-1993 ekspert w attachacie w Niemczech

65.      gen. Sadzonek Władysław - 1999-2000 attache w Kanadzie

66.      gen. dyw. Słowiński Jerzy - 1995-1999 attache w Egipcie

67.      ppłk Smaza Stefan - 1996-1999 z-ca attache w Czechach

68.      płk Sobkowski Jan - 1979-1982 attache w Austrii

69.      ppłk Solak Janusz - 1999-2002 z-ca attache w Rumunii

70.      płk Sosnowski Ryszard -  1977-1979 rzeczoznawca attachatu we Francji;   1987-1991
attache w Syrii; 1995-1998 attache w Izraelu

71.      płk Staluszka Władysław - 1979-1982 rzeczoznawca w attachacie w USA; 1989-1992
attache w Finlandii; 1997-1999 attache w Japonii

72.      ppłk Stocki Jerzy - 1995 z-ca attache w Rumunii

73.      płk Surdyk Krzysztof - 1999-2002 attache w Finlandii

74.      ppłk Szlakowski Wojciech - 1997-2000 z-ca attache obrony w Wlk. Brytanii; 2002-2003
attache w Kuwejcie; 2003-2006 MONS Belgia - NATO

75.      płk Szołucha Michał - 1990-1993 attache w Niemczech; 2000-2003 attache w Austrii;
kandydat na attache w Niemczech

76.      płk Szubert Jerzy - 1990-1993 z-ca attache w Wlk. Brytanii; 2003-2006 attache w Grecji

77.      ppłk Szulik Władysław - 1982-1983 st. oficer w Syrii; 1987-1989 attache w Holandii

78.      kmdr. por. Tomaszewicz Ryszard - 1973-1977 rzeczoznawca attachatu w Wlk. Brytanii;
1982-1985 attache w Egipcie; 1992-1995 attache w Izraelu

79.      gen. bryg. Tyszkiewicz Andrzej - 1995-1998 attache w Turcji

80.      płk Ubych Tadeusz -  1992-1995  z-ca attache na Węgrzech;  2000-2004  attache na
Węgrzech

81.      płk Witaszczyk Kazimierz - 1993-1996 z-ca attache w Austrii; 2002-2003 w sztabie
wojskowym w Brukseli; 2003-2004 attache na Białorusi

82.      płk Wolak Jan - od 2004 attache w Kuwejcie

83.      płk Wołoszyk Jerzy - 1996-2000 attache na Białorusi

84.      płk Worożbit Zbigniew - 1982-1985 attache w Austrii

85.      płk Woźniak Maciej - 1990-1994 z-ca attache w Rosji; 2000-2003 attache na Białorusi

86.      płk Woźniak Ryszard - 1997-2000 z-ca attache w USA; 2004 attache w Iranie; od 2004
attache w Iraku

87.      ppłk Zabłocki Marek - 1990-1993 attache w Australii

Strona 38 z 374

88.       płk Zadora Jerzy - 1988-1990 z-ca attache w Austrii; 1999-2004 attache w Szwajcarii

89.       płk Zawiliński  Kazimierz  -   1984-1987  attache w Norwegii;   1996-1998  attache  w
Jugosławii

90.       płk Żyłowski Zdzisław - 1969-1972 rzeczoznawca attachatu we Włoszech; 1979-1984 z-
ca attache we Włoszech