II DZIAŁALNOŚĆ ARCHIWALNA SZEFOSTWA WSW

1.Zasób archiwum Szefostwa WSW, jego ewidencja i przechowywanie

Strona 184 z 374

Zasób tworzą materiały archiwalne, wytworzone przez jednostki organizacyjne byłych

organów Informacji WP z lat 1943 - 1957 w liczbie 980 teczek akt /ok.30 mb/ oraz organów

Szefostwa WSW od roku 1957 w liczbie 25950 jednostek arch. /ok.300 mb/. W skład zasobu

wchodzą również materiały przekazane przez okręgowe i terenowe organa WSW.

Zasób archiwalny podzielony jest na trzy zasadnicze działy, tj.: dokumentację operacyjna,

ogólną i bibliotekę archiwalną.

Dokumentację operacyjną stanowią zespoły akt osobowych źródeł informacji, lokali

kontaktowych i mieszkań tajnych; akt spraw ewidencji operacyjnej i materiałów wstępnych

organów WSW; teczek obiektowych i zagadnieniowych zarówno organów Informacji WP

jak i WSW.

Na dokumentację ogólną składa się dokumentacja pomocnicza organów kontrwywiadu i

kancelarii, dokumentacja działu dochodzeniowo-prewencyjnego, dokumentacja finansowa i

administracyjno-gospodarcza, dokumentacja partyjno-polityczna.

Biblioteka archiwalna to pojedyncze egzemplarze wydawnictw wewnętrznych byłej

Informacji WP oraz Szefostwa WSW.

Ewidencję zasobu stanowią spisy zdawczo-odbiorcze, spisy akt wydzielonych do

zniszczenia, rejestr spisów akt, rejestr spisów akt wydzielonych do zniszczenia, kartoteka akt

udostępnionych, inwentarze akt zespołów operacyjnych. Dokumentacja ewidencyjna nie

odpowiada w pełni wymogom określonym instrukcją o zasadach archiwizacji dokumentacji

wojskowej /sygn. Sztab Gen. 1344/98/. Ponadto poszczególne teczki akt sprzed roku 1980

nie posiadają opisu odpowiadającego ich zawartości oraz zakwalifikowania do kategorii

archiwalnej /oznaczenia symbolem literowym: A, B, Bc- określającym ich wartość

historyczną i obowiązujący czas przechowywania/.

Zasadnicze opracowane zespoły archiwalne przechowywane są w archiwum znajdującym się

w budynku Szefostwa WSW. Do końca 1990 roku archiwum dysponowało budynkiem

magazynowym mieszczącym

Strona 33

się na terenie Centrum Szkolenia WSW w Mińsku Mazowieckim. Przechowywano tam

nieuporządkowaną większość akt Informacji WP i akta WSW z lat 1957-69, liczące ogółem

26350 jednostek archiwalnych /525mb/, w tym 8039 teczek akt Informacji WP. Według ocen

Szefostwa WSW materiały te były dokumentacją niearchiwalną - czasowego /od 5 do 30 lat/

przechowywania. Pomieszczenia magazynowe nie nadawały się na dłuższe przechowywanie

materiałów archiwalnych. Przecieki instalacji wodnej pod budynkiem oraz częste awarie

Strona 185 z 374

instalacji grzewczej powodowały duże zawilgocenie materiałów, a tym samym samoczynne ich zniszczenie.

2. Brakowanie akt /dokumentacji niearchiwalnej/

Zasób archiwalny w WSW do końca lat 70-tych w zasadzie nie był uporządkowany. Znaczącą akcję porządkowania akt rozpoczęto w roku 1982 w celu opracowania tzw. zbioru E-l /dotyczącego byłych tajnych współpracowników oraz lokali kontaktowych i tajnych mieszkań/. W wyniku tej akcji /zakończonej w 1988 roku/ dokonano selekcji i wybrakowania 11734 teczek akt.

W czerwcu 1986 r. przystąpiono do brakowania zespołu E-2 /akta rozpracowań operacyjnych i inne materiały związane z charakterystyką osób kierowanych na wyższe stanowiska służbowe - byłej Informacji WP/. Z zespołu składającego się z 18729 teczek akt, spisem nr 93 z 21 września 1989 r., 9053 teczki akt wybrakowano. Równolegle prowadzono brakowanie akt zespołu ZS / akta spraw ewidencji operacyjnej, materiałów wstępnych i kart operacyjnych organów WSW/. Protokołem nr 94 z dnia 23 kwietnia 1990 r. wybrakowano materiały dotyczące 5244 osób.

Brakowanie ww. dokumentów prowadzone było przez pracowników archiwum - bez powoływania komisji nakazanych przepisami archiwalnymi. Rozkazem Szefa WSW powoływane były wyłącznie do przewozu i nadzorowania procesu niszczenia akt, dokonywanego w Warszawskich Zakładach Papierniczych w Konstancinie - Jeziornej. Ogółem w latach 1958 - 1990 podejmowano 93 akcje brakowania akt zgromadzonych w Archiwum WSW, w wyniku, których zniszczono 182994 jednostki archiwalne / szczegóły -załącznik 1/.

W listopadzie 1989 r. - mając na względzie decyzję kierownictwa MON o restrukturyzacji WSW i prośbę komendanta Centrum Szkolenia WSW o przekazanie do jego dyspozycji magazynu zajmowanego przez archiwum - na ustne polecenie gen. bryg. Edmunda Buły podjęto działania likwidacyjne zasobów archiwalnych przechowywanych w Mińsku Mazowieckim.

Odpowiedzialnym za realizację całokształtu zadania szef WSW uczynił swego pierwszego zastępcę, płk. Mariana Wichrzyńskiego, podporządkowując mu szefa Wydziału III Zarządu V Szefostwa WSW płk. Mieczysława Kacprzyka z jednoczesnym zwolnieniem płk. Kazimierza Dziubińskiego - szefa Zarządu V od obowiązku sprawowania funkcyjnego nadzoru nad wykonaniem tego rodzaju przedsięwzięcia.

Strona 186 z 374

Do realizacji zadania przystąpił zespół w składzie: ppłk Stanisław Główka i płk w stanie spoczynku Bolesław Kłosowicz w dniu 9 listopada 1989 r. Zgodnie z planem, zatwierdzonym przez płk. Mariana Wichrzyńskiego dopiero 8 grudnia 1989 r. z dekretacją o konieczności przyśpieszenia prac, zespół ten - wzmocniony mjr. Ireneuszem Dąbrowskim, a od 30 stycznia ppłk. Franciszkiem Szmajderem - miał wykonać pracę w terminie do końca marca, a następnie przedłużonym do maja 1990 r. / załączniki 2 i 3/

Praca zespołu polegała na przeglądaniu poszczególnych teczek akt i kwalifikowaniu ich do zniszczenia, bądź do dalszego przechowywania. Wytypowane do zniszczenia teczki akt odkładano na stosy pod ścianą, bez sporządzania spisu akt sporządzanych do zniszczenia sięgające roku 1981. odłożone do zniszczenia teczki akt ładowano w worki i wystawiano na korytarz magazynu. Fizyczne niszczenie akt miało być dokonane w Warszawskich Zakładach Papierniczych w Konstancinie - Jeziornej. Ppłk Główka przygotował dokumenty powołujące komisję do nadzorowania niszczenia akt, zamówił samochód i umówił termin w papierni. Jednak Szef WSW nie wyraził zgody na te formę niszczenia akt i polecił płk. Wichrzyńskiemu zorganizowanie niszczenia akt w Mińsku Mazowieckim, poprzez spalenie ich w miejscowej kotłowni. Do nadzoru nad przebiegiem niszczenia akt wyznaczony został przez komendanta Centrum Szkolenia WSW, ppłk Tadeusz Młynek. Akta palono w lutym i marcu w zależności od możliwości organizacyjno-technicznych/ oświadczenie ppłk Tadeusza „ Młynka " w sprawie niszczenia akt-załącznik 4/

Ogółem wydzielono do zniszczenia i spalono 20351 teczek akt, w tym 6782 teczki akt Głównego Zarządu Informacji WP. Stanowiło to ok. 77% ogółu zasobu, w tym 84% akt GZI WP/ załącznik/

Teczki akt zakwalifikowanych do trwałego przechowywania , sukcesywnie przywożono do magazynu w budynku Szefostwa WSW. Były one i są nadal opisywane i przygotowywane do przekazania do Centralnego Archiwum Wojskowego. Pierwszą partię akt normatywno-organizacyjnych, finansowych i ewidencyjnych, w liczbie 320 jednostek archiwalnych, przekazano do CAW w dniu 19 czerwca 1990 r. spisem zdawczo-odbiorczym nr 1780/90.

Pomimo, że w trakcie selekcji materiałów archiwalnych nakładano kierowanie się przepisami „ Instrukcji o zasadach archiwizacji dokumentacji wojskowej" / sygn. Sztab Gen. 1344/98/ oraz wewnętrznej „ Instrukcji o zasadach i trybie postępowania z aktami/ materiałami/"archiwalnymi w Wojskowej Służbie Wewnętrznej, a w praktyce okazało się to fikcją. Wielotysięczny zasób teczek materiałów archiwalnych, krótki termin realizacji

Strona 187 z 374

przedsięwzięcia przy szczupłej obsadzie kadrowej zespołu/4 osoby/, spowodował, że typowanie akt do zniszczenia było bardzo pobieżne, bez pogłębionej analizy treści.

Płk w st. spocz. KŁOSOWICZ oświadczył/ załącznik6/, że był w stanie przejrzeć w miarę dokładnie tylko ok. 20% akt.

Z kolei płk SZNAJDER stwierdził, że sugerując się jedynie tytułem teczki i pobieżnym przejrzeniem jej zawartość można było przeoczyć wiele cennych dokumentów. Posłużył się w tym względzie konkretnymi przykładami/załącznik7/.

Komisja oceniając sposób selekcji i brakowania akt przez pracowników Szefostwa WSW poddała gruntowej analizie spisy zdawczo-odbiorcze akt Głównego Zarządu Informacji i jednostek podległych, w których wykonywano zniszczono pozycję oraz spisy akt wydzielono do zniszczenia. Obiektywną ocenę zniszczonych akt utrudniał fakt, że nie posiadały one kwalifikacji do odpowiedniej kategorii archiwalnych / A, B, Bc/. Wnioskując jednak z lakonicznych tytułów teczek nie odzwierciedlających często ich zawartości, należy sądzić, że część zniszczonych akt stanowiła wartość źródeł historycznych / kategorii A/, kwalifikujących się do wieczystego przechowywania w archiwum. Jako przykład niech posłuży fakt zniszczenia znacznej części dokumentacji planistyczno-sprawozdawczej odzwierciedlającej zasadniczą działalność GZI WP / plany i sprawozdania roczne oraz sprawozdania operacyjne /. Nieodwracalne też szkody spowodowało zniszczenie prawie całych zespołów akt terenowych organów informacji / szczegółowy wykaz zniszczonych dokumentów GZI WP zawiera załącznik 5/. Jest to naruszenie przepisów instrukcji o zasadach archiwizacji dokumentacji wojskowej. Ponadto szczególnego podkreślenia wymaga fakt, iż w procesie całokształtu tego przedsięwzięcia wszystkie decyzje przekazywane były ustnie bez opracowania wymaganych instrukcyjnie rozkazów organizacycjno-wykonawczych.

III. WNIOSKI:

W trakcie badania okoliczności niszczenia dokumentów archiwalnych i przeprowadzonych rozmów z osobami związanymi z tą sprawą komisja nie znalazła podstaw do jednoznacznego stwierdzenia, że przedsięwzięcie to miało to miało na celu zatarcie śladów kompromitujących działalności działalność Głównego Zarządu Informacji i Wojskowej Służby Wewnętrznej. Nie można jednak wykluczyć, że osoby dokonujące weryfikacji dokumentów, starały się zadbać o to, aby pozostawione dokumenty nie obciążały osób funkcyjnych i przestępczej działalności organów Głównego Zarządu Informacji z

Strona 188 z 374

przeszłości. Świadczy o tym m.in. fakt zniszczenia na ustne polecenia płk WICHRZYŃSKIEGO, teczki materiałów kompromitujących pracowników Najwyższego Sądu Wojskowego i Naczelnej Prokuratury Wojskowej z okresu 1.09.1946 - 31.12.1947 / załączniki 8 i 9 /.

2.  Oceniając przebieg selekcji, brakowania i niszczenia materiałów archiwalnych
zgromadzonych w Archiwum WSW komisja stwierdza następujące nieprawidłowości:
nie powołano nakazanej obowiązującymi przepisami komisji do analizy brakowanych akt;

nie sporządzono wymaganych dokumentów stwierdzających fakt selekcji i brakowanie materiałów archiwalnych / protokołów zniszczeń, książek rejestracji protokołów zniszczenia akt /;

nie zwrócono się do Centralnego Archiwum Wojskowego o wyrażenie zgody na zniszczenie wyselekcjonowanych materiałów / wymóg ten nie obowiązywał w przypadku materiałów operacyjnych/;

w procesie fizycznego niszczenia akt nie przestrzegano przepisów określających ściśle tryb postępowania / nie powołano rozkazem komisji do niszczenia akt i nie zapewniono dostatecznego nadzoru/.

3.  Niezależnie od uchybień formalnych ustalono, że w czasie selekcji i brakowania akt
wystąpiły dodatkowe okoliczności, które miały bezpośredni i pośredni negatywny wpływ na
jej końcowy wynik. Są to:

skierowanie do oceny wartości historycznej i selekcji materiałów archiwalnych osób nie

posiadających odpowiednich kwalifikacji;

wyznaczenie nierealnego terminu przeprowadzenia selekcji i brakowania akt i wywieranie

stałego nacisku na przyspieszenie prac. Zmuszało to osoby dokonujące selekcji do

pobieżnego przeglądania teczek, bez wnikania w zawartość merytoryczną poszczególnych

dokumentów. Zdaniem komisji, co znajduje także potwierdzenie w opinii profesjonalnych

archiwistów, dokonanie prawidłowej selekcji 525 metrów bieżących materiałów

archiwalnych wymaga znacznie dłuższego czasu, lub zaangażowania większej ilości

kompetentnych osób;

wieloletnie zaniedbanie w zakresie porządkowania zbiorów, przejawiające się m. in. w braku

opisów zawartości teczek i różnorodność znajdujących się w nich materiałów.

Strona 189 z 374

4.  Odpowiedzialność za niezgodne z obowiązującymi przepisami przeprowadzenie selekcji i
brakowanie zasobów archiwalnych WSW, a tym samym spowodowanie zniszczenia wielu
materiałów źródłowych o historycznej wartości, ponoszą:

Szef WSW, gen. bryg. Edmund BUŁA, z racji obowiązku sprawowania funkcyjnego nadzoru nad całością działalności wszystkich komórek szefostwa WSW;

1          zastępca Szefa WSW, płk Marian WICHRZYNSKI, za bałagan organizacyjny i karygodne
dopuszczenie do niszczenia zasobów archiwalnych;

-szef Wydziału III Zarządu V SWSW, płk Mieczysław KACPRZYK, bezpośredni przełożony pracowników archiwum i bezpośrednio odpowiedzialny za realizację przedsięwzięcia w Mińsku Maz.:

-nieetatowy kierownik archiwum, ppłk Stanisław GŁÓWKA;

-płk rez. Bolesław KŁOSOWICZ i płk Franciszek SZNAJDER za brak reakcji na niezgodne z instrukcją selekcję i brakowanie akt.

5.  Ponadto, komisja proponuje rozważanie możliwości skierowania płk Franciszka
SZNAJDERA do dyspozycji Szefa Departamentu Kadr. Wniosek powyższy wynika z prośby
zainteresowanego oraz wyjątkowo nieprzychylnej atmosfery wokół jego osoby w
dotychczasowym miejscu pełnienia służby wojskowej.

Załączniki:

Notatka służbowa dot. zakończenia porządkowania zbiorów archiwalnych w zakresie akt

współpracowników kontrwywiadu wojskowego - na 2 ark.

Plan porządkowania zasobów archiwalnych zgromadzonych w archiwum WSW znajdującym

się na terenie Centrum Szkolenia w Mińsku Mazowieckim - na 1 ark.

Notatka służbowa dotycząca porządkowania zasobów archiwalnych WSW znajdujących się

na terenie Centrum Szkolenia w Mińsku Mazowieckim - na 2 ark.

Oświadczenie ppłk Tadeusza MŁYNKA z Centrum Szkolenia w Mińsku Mazowieckim - na

2          ark.

Wykaz zespołów akt Głównego Zarządu Informacji i jednostek podległych poddanych brakowaniu sporządzony na podstawie protokołów zdawczo-odbiorczych znajdujących się w Archiwum Szefostwa WSW - na 34 ark. Oświadczenie płk w st. spocz. Bolesława KŁOSOWICZA - na 5 ark.

Strona 190 z 374

Oświadczenie płk mgr Franciszka SZNAJDERA - St.Ofic.Oddz.I Zarządu III Szefostwa

WSW - na 4 ark.

Oświadczenie ppłk Stanisława GŁÓWKI - St.Ofic.Wydz.III Zarządu V Szefostwa WSW -

na 1 ark.

Oświadczenie por Zbigniewa PALSKIEGO z Wojskowego Instytutu Historycznego - na 2

ark.

Na tym protokół zakończono i podpisano:

Przewodniczący-       płk Aleksander GÓRECKI

Zastępca przewodniczącego— Waldemar Strzałkowski

Członkowie:

płk Maciej Borkowski

płk Mieczysław ORGAL

płk Jerzy Rzetecki

ppłk Zygmunt Markowski

ppłk Ryszard Ździebko

mjr Jan Szostak

Strona 191 z 374

Załącznik nr 9

MINISTERSTWO OBRONY NARODOWEJ SZTAB GENERALNY

Nr PF 697 Warszawa dnia, 01.10.1990 r.

SZEF SZTABU GENERALNEGO WP

NOTATKA

Dotycząca wyników kontroli Szefostwa WSW i jemu podległych organów terenowych w zakresie postępowania z materiałami archiwalnymi.

I.1. Analiza wyników komisyjnej kontroli stanu przestrzegania przepisów w Szefostwie i tere3nowych organach WSW w zakresie postępowania z materiałami archiwalnymi, w tym głównie podczas realizacji - na przełomie ubiegłego i bieżącego roku - przedsięwzięcia polegającego na uporządkowaniu zasobu archiwalnego, wykazuje istnienie przesłanek do stwierdzenia, że mogło wystąpić tzw." zacieranie śladów " poprzez niszczenie dokumentów kompromitujących działalność organów byłego Głównego Zarządu Informacji i WSW. O ile sam zamysł uporządkowania zasobu archiwalnego , w związku z planowaną restrukturyzacją organów kontrwywiadowczych i prewencyjnych , był uzasadniony - o tyle jego realizacja spowodowała negatywne skutki. Przejawiły się one w totalnym niszczeniu zbiorów archiwalnych po byłym Głównym Zarządzie Informacji WP oraz dokumentów o wartości archiwalnej z bieżącej działalności terenowych organów WSW znajdujących się w teczkach kancelaryjnych. Na uwagę zasługuje fakt, że zniszczono również szereg dokumentów operacyjnych z ostatniego dziesięciolecia - przydatnych w dalszej działalności kontrwywiadowczej.

Niszczenie akt bieżącej działalności spowodowana była angażowaniem kontrwywiadu wojskowego do rozpracowania opozycji politycznej a tym samym wkraczania w kompetencje Służby Bezpieczeństwa.

Strona 192 z 374

Załącznik nr 10

Sejm Rzeczypospolitej Polskiej Przewodniczący Podkomisji Nadzwyczajnej do Zbadania Działalności byłej Woj skowej Służby Wewnętrznej

Warszawa

Do wiadomości: Szef Oddziału Nadzoru nad Postępowaniem Przygotowawczym NPW w Warszawie.

W wykonaniu zalecenia Pana Przewodniczącego wynikającego z pisma z dn. 12.01.1991 r., w załączniku przesyłam kopię postanowienia o przedstawieniu zarzutów ppłk rez. Janowi Duzinkiewiczowi z b. Zarządu WSW ŚOW we Wrocławiu wydanego w sprawie niszczenia archiwów b. Wojskowej Służby Wewnętrznej. Jest to pierwszy z podejrzanych, któremu w przedmiotowym śledztwie przedstawiono zarzuty. Tym samym postępowanie przygotowawcze wkroczyło w fazę ad personam i kopie zarzutów na kolejnych podejrzanych nadsyłać będę na ręce Pana Przewodniczącego sukcesywnie, w miarę realizowania zamierzonych czynności.

Przystąpienie do przedstawienia zarzutów poprzedzone być musiało szeregiem czynności dowodowych niezbędnych do procesowo wymaganej weryfikacji ustaleń Komisji Sztabu Centralnego WP badającej pierwotnie to zagadnienie. Wiarodajność ustaleń owej Komisji okazała się bowiem niepełna / szereg dokumentów wykazanych w protokole jako zniszczone odnaleziono / , w związku z czym okres pierwotnie przewidywany na zakończenie fazy postępowania ad rem ulec musiał wydłużeniu.

Taktyka śledztwa oraz logika następstwa czynności dowodowych wymagają, aby przedstawienie zarzutów rozpocząć od niższych ogniw decyzyjno-wykonawczych, albowiem wyjaśnienia tych właśnie podejrzanych pozwolą na ostateczną weryfikację podejrzeń odnośnie osób usytuowanych na kolejnych szczeblach dowodzenia i dokonywanie właściwej

Strona 193 z 374

oceny prawnej rzeczywistego ich udziału oraz winy w zakresie bezprawnego niszczenia archiwów.

Z pozyskanej w ostatnich dniach opinii biegłych wynika, iż z zasobów archiwalnych b. Szefostwa WSW zniszczono łącznie ponad 30% dokumentów posiadających wartość historyczną. Rozmiary zniszczeń archiwaliów w terenowych organach tej służby były znacznie większe, do tego stopnia, że eksperci nie byli w stanie w oparciu o zachowaną dokumentację oszacować nawet procentowo skali tej bezprawnej działalności.

Przyjęty plan dalszych czynności śledczych w przedmiotowej sprawie narzuca pożądaną operatywność, jednakże - zważywszy na wyjątkowo szeroki zakres przedmiotowy i podmiotowy śledztwa - termin jego merytorycznego zakończenia trudny jest w chwili obecnej do kategorycznego określenia.

Zał.: postanowienie - także NPW

Strona 194 z 374

Warszawa, dnia 19 lutego 1991 r.

POSTANOWIENIE

o przedstawieniu zarzutów

Prokurator - kpt. mgr Zbigniew Piechowicz, po rozpatrzeniu akt w sprawie nieprawidłowości w niszczeniu zasobów archiwalnych byłego szefostwa WSW oraz terenowych organów tej służby na zasadzie art. 269 § 1 i 2 kpk- postanowił:

przedstawić płk. rez. Janowi Duzinkiewiczowi zarzuty, że:

W okresie od 31 stycznia 1990 r. do końca lutego 1990 r. we Wrocławiu, posiadając z racji zajmowanego stanowiska szefa Oddziału V Zarządu Wojskowej Służby Wewnętrznej Śląskiego Okręgu Wojskowego we Wrocławiu szczególny obowiązek ochrony materiałów archiwalnych pozostający w zasobach tego Zarządu i podległych mu jednostek terenowych WSW działając przestępstwem ciągłym, kierował działalnością zmierzającą do ich bezprawnego zniszczenia poprzez: udzielenie wytycznych, klasyfikowanie poszczególnych dokumentów do zniszczenia, bądź akceptowanie propozycji w tym zakresie przedstawionych mu podwładnych oraz określenie miejsc, sposobu i terminu fizycznego zniszczenia tych materiałów, w rezultacie czego w lutym 1990 r. doszła do zniszczenia spalenie dokumentów archiwalnych Zarządu WSW Śląskiego Okręgu Wojskowego i Oddziału WSW w Opolu w postaci: książki inwentarzowej nr 1 i 2 Zarządu WSW ŚOW, dzienników korespondencji do ewidencji wysyłanych i otrzymanych pism za lata 1981-1988 Zarządu WSW ŚOW i Oddziału WSW w Opolu, książki ewidencji wydawnictw Zarządu WSW ŚOW, teczek lokali kontaktowych Oddziału WSW w Opolu, teczek dokumentacji planistycznej i sprawozdawczej Zarządu WSW ŚOW i Oddziału WSW w Opolu, teczek protokołów zniszczenia dokumentów Zarządu WSW ŚOW i Oddziału WSW w Opolu do 1988 roku włącznie.

Tj. o popełnienie przestępstw określonego w art. 16 kk. w zw. z art. 52 ust. 1 Ustawy s dn. 14.07.1983 r. o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach /Dz. U. Nr 339 kk.

Strona 195 z 374

W m-cu lutym 1990 r. we Wrocławiu, posiadając z racji zajmowanego stanowiska        szefa Oddziału V Zarządu WSW ŚOW we Wrocławiu szczególny obowiązek ochrony materiałów archiwalnych, działając w warunkach przestępstwa ciągłego, zniszczył poprzez wydarcie z teczek Rozkazów i Zarządzeń Szefa Zarządu WSW Śląskiego Okręgu Wojskowego we Wrocławiu, a następnie ich spalenie na terenie Ośrodka Wypoczynkowego w Warszawie wymagającym wieczystego przechowywania rozkazów szefa Zarządu WSW SOW na kartach:

116 z roku 1969, 3-4; 14:94-98;109;117-118 z roku 1960. 13-14; 16;28;60; z roku 1961; 116; 179 z roku 1962; 26; 158; 168;179 z roku 1963, 27;36;43;128 z roku 1962. 26;158; 168; 179 z roku 1963. l-3;80;124;164; 171 z roku 1966. 660; z roku 1967. i: 13-15; 17; 171-173 z roku 1969; 106; 139-140 z roku 1970;l-2;34-37;100 z roku 1972. 140;156 z roku 1973;24 z roku 1976; 14-16;145;161-162;173 z roku 1977. 64; 176 z roku 1978. 95-101;123; z roku 1979 2: 44-46

Strona 196 z 374

Załącznik nr 11 ANALIZA SYTUACJI KADROWEJ W KONTRWYWIADZIE WOJSKOWYM

Rozliczanie kadry zawodowej byłej Wojskowej Służby Wewnętrznej na dzień 1 września 1990 r. :

W wyniku rozformowania WSW zdecydowanie zmniejszono służbę kontrwywiadu. Stanowi ona 24% stanu etatowego WSW.

Przy doborze oficerów na stanowiska w nowej strukturze brano pod uwagę przede wszystkim wysokie wartości intelektualne i moralno-etyczne, wysokie kwalifikacje zawodowe, a także pozytywny stosunek do zachodzących w kraju i wojsku przemi8an politycznych oraz strukturalnych.

Przeciętny wiek oficerów kontrwywiadu wynosi 36 lat / niższy o 2 lata w porównaniu z WSW/.

Wykształcenie wyższe drugiego stopnia posiada 60% oficerów, a pozostali wyższe pierwszego stopnia.

Spośród 535 oficerów kontrwywiadu 302 to oficerowie starsi, i 233 oficerowie młodsi. W kierownictwie i centrali kontrwywiadu pełni służbę 37 oficerów starszych.

W nowej strukturze organów kontrwywiadu Zarządu II Sztabu Generalnego WP na stanowiska kierownicze łącznie wyznaczono bądź powierzono obowiązki 110 oficerom.

Spośród nich :

-32 objęło stanowiska kierownicze po raz pierwszy;

-16 awansowało z niższych stanowisk;

-19 zajmowało stanowiska równorzędne;

Strona 197 z 374

-43 zajmowało stanowiska wyższe.

Na stanowiska kierownicze wyznaczono kadrę młodą, dobrze przygotowaną do pełnienia tychy funkcji. Przeciętny wiek szefów oddziałów wynosi 44,8 lat, a szefów wydziałów 41,8 lat. Nikt spośród nich nie służył w organach byłej Informacji Wojskowej, ani też nie miał bezpośredniego wpływu na określenie kierunków pracy kontrwywiadowczej byłej WSW.

Przy obsadzie stanowisk w nowych strukturach nie uwzględniono 83 oficerów zajmujących dotychczas kierownicze stanowiska, w tym: -zastępców szefa WSW - 5 -szefów zarządów Szefostwa WSW -2 -zastępców szefów zarządów Szefostwa WSW-2 -szefów oddziałów Szefostwa WSW-3 -szefów zarządów WSW OW/RSZ- 4 -starszych specjalistów-2 -szefów oddziałów WSW w OW/RSZ-12 -zastępców szefów oddziałów -12 -szefów wydziałów -25 -zastępców szefów wydziałów - 14

Oficerowie z tychy stanowisk znaleźli się na wykazach przejściowych. Łącznie na wykazach

przejściowych umieszczono 684 osoby / 26% stanu ewidencyjnego WSW/ w tym:

-oficerów starszych -328

-oficerów młodszych -241

-chorążych-95

-podoficerów zawodowych- 20

Z uwagi na nabycie uprawnień emerytalnych i osiągnięcie granicy wieku w posiadanym

stopniu wojskowym planuje się zwolnić z zawodowej służby wojskowej:

Strona 198 z 374

Pozostałym oficerom będą proponowane stanowiska w jednostkach wojskowych OW/RSZ/.

Imienne rozliczenie kadry kierowniczej WSW oraz wykaz kadry na stanowiskach kierowniczych przedstawiają załączniki

Strona 199 z 374

ROZLICZENIE KADRY KIEROWNICZEJ WSW

Płk Marian WICHRZYNSKI- zastępca szefa WSW

-wykaz przejściowy, przewidziany do zwolnienia z zawodowej służby wojskowej w grudniu 1990 r.

Zarząd I Szefostwa WSW

płk Aleksander LICHOCKI- szef Zarządu - wykaz przejściowy;

płk Marian PRZEPIÓRKA- zastępca szefa Zarządu- starszy wykładowca CS WSZ;

ppłk Krzysztof KUCHARSKI- szef Oddziału II- wyznaczony na stanowisko szefa wydziału

KW Warszawa KW WL i OP;

ppłk Ryszard PIWOŃSKI - szef Oddziału IV- wykaz przejściowy;

Zarząd II Szefostwa WSW

płk Andrzej STEFAŃSKI- szef Zarządu, zca szefa WSW;

wyznaczony na stanowisko zastępcy szefa KG Żandarmerii Wojskowej;

płk Ryszard WŁODARSKI - zastępca Szefa Zarządu - wykaz przejściowy, przewidziany do

zwolnienia z zawodowej służby wojskowej w 1990 r.

płk Andrzej SMOK- szef oddziału- wyznaczony na stanowisko szefa Oddziału w KG ŻW

Zarząd III Szefostwa WSW

płk Aleksander BRYŁONEK- zastępca szefa WSW, szef Zarządu - wykaz przejściowy;

płk Stanisław RYNIAK- zastępca szefa Zarządu- wykaz przejściowy

ppłk Tadeusz MUSIAŁEK- p.o. szefa Oddziału I - wykaz przejściowy;

płk Marek WOLNY- szef Oddziału II- wykaz przejściowy;

Zarząd IV szefostwa WSW

płk Zbigniew MEJER- szef Zarządu- wykaz przejściowy;

płk Stefan GRABEUS- zastępca Szefa Zarządu- wykaz przejściowy, przewidziany do

zwolnienia w 1990 r.

płk Marek JANKWOSKI - szef Oddziału I - wyznaczony na stanowisku Centrum

Zabezpieczenia Technicznego;

Strona 200 z 374

płk Roman NOWAKOWSKI- szef Oddziału III- wyznaczony na stanowisko szefa Oddziału

II Centrum Zabezpieczenia technicznego - zwolniony na własną prośbę z zawodowej służby

wojskowej wListopadziel980 r.;

Zarząd V Szefostwa WSW

płk Kazimierz DUDZIŃSKI- zastępca szefa WSW, szef Zarządu - wyznaczony na

stanowisko głównego specjalisty w Zarządzie II ds. organizacyjno- w Zarządzie II;

płk Marian WOŁODZKO- szef Oddziału VII- wyznaczony na stanowisko szefa oddziału 3

Oddziału KW IC MON.

płk Stanisław FOŁTA - szef Oddziału VII wyznaczony na stanowisko zastępcy komendanta

Żandarmerii Wojskowej;

płk Władysław SZABLEWSKI- szef Oddziału Kadr- wyznaczony na stanowisko zastępcy

szefa Oddziału kadr Zarządu II;

płk Jan DEC- szef Zarządu WSW SOW- wyznaczony na stanowisko szefa oddziału KW

SOW;

płk Witold SKORUP SKI- szef Zarządu WSW POW - wykaz przejściowy, przewidziany do

zwolnienia z zawodowej służby wojskowej w 1991 r.

płk Florian PAWLEWSKI - szef Zarządu WSW WOW- wykaz przejściowy, przewidziany

do zwolnienia z zawodowej służby wojskowej w 1991 r.

płk Lucjan JAWORSKI - szef Zarządu WSW WOPK- wyznaczony na stanowisko zastępcy

szefa Zarządu II- szefa Kontrwywiadu Wojskowego;

płk Jerzy PROKAZIUK- szef Zarządu WSW MW- wykaz przejściowy.

Strona 201 z 374

Załącznik nr 2

WYKAZ KADRY NA STANOWISKACH KIEROWNICZYCH KONTRWYWIADU WOJSKOWEGO

Zastępca szefa Zarządu II - szef Kontrwywiadu Wojskowego

-płk Lucjan JAWORSKI s. Henryka r. 1936 - poprzednio szef Zarządu WSW WOPK;

Zastępca szefa Kontrwywiadu Wojskowego

-płk Henryk PAWELCZUK s. Teofila r. 1943 - poprzednio zastępca szefa Zarządu WSW

POW;

Główny specjalista

-płk Wiesław KOZIEŁ s. Władysława r. 1944 - poprzednio szef wydziału organizacyjnego

Zarządu WSW WOPK;

Szef Oddziału VI

-ppłk Janusz SEKUŁA s. Henryka r. 1948 - poprzednio zastępca szefa oddziału II Zarządu III

Szefostwa WSW;

Szef Oddziału VIII

-ppłk Marek PACUŁA s. Adolfa r. 1943 - poprzednio starszy oficer Oddziału II Zarządu III

Szefostwa WSW;

Szef Oddziału X

-ppłk Roman JANUCHTA s. Henryka r. 1950 - poprzednio szef sekretariatu szefa WSW;

Szef wydziału 4

-płk Zenon BILEWICZ s. Wacława r. 1947 - poprzednio szef wydziału 4 Zarządu III

Szefostwa WSW;

Szef Oddziału KW IC MON

-płk Władysław DOLATA s. Józefa r. 1945 - poprzednio dyspozytor szefa WSW;

Szefa Oddziału KW WOW

-płk Ryszard BOCIANOWSKI s. Bogdana r. 1947 - poprzednio zastępca szefa Zarządu

WSW WOW;

Szef Oddziału KW ŚOW

-płk Jan DEC s. Romana r. 1945 - od 1.03.1990 r. szef Zarządu WSW ŚOW - poprzednio

szef oddziału WSW 3 KOPK;

Szef Oddziału KW POW

-płk Zygmunt SKIBA s. Jana r. 1940 - poprzednio szef oddziału WSW Szczecin;

Strona 202 z 374

12. Szef Oddziału KW WLiOP

— płk Andrzej FIREWICZ s. Ireneusza r. 1941 -poprzedni szef oddziału WSW 1 KWOPK;

13. Szef Oddziału KW MW

—        kmadr Adam BAŁUCH s.Jana r.1946 - poprzednio szef wydziału 2 Oddziału IV
Zarządu WSW MW.

14. Komendant Centrum Zabezpieczenia Technicznego

płk Józef GRZESIK s. Franciszka r. 1940 — poprzednio szef oddziału II Zarządu IV Szefostwa WSW.

Strona 203 z 374

Załącznik 12

TEZY

* Służba Kontrwywiadu Zarządu II Sztabu Gen. WP w aktualnym kształcie organizacyjnym
funkcjonuje od 1 września 1990 r. Mimo tak krótkiego okresu, jaki upłynął od tej daty,
zachodzi jednak konieczność gruntownego przemodelowania jej struktury organizacyjnej i
strefy zadaniowej. Potrzebę taką dyktują:

-zmiany, jakie nastąpiły w sytuacji wojskowo-politycznej w świecie, a zwłaszcza w

bezpośrednim otoczeniu Polski;

-planowane do wprowadzenia głębokie zmiany składu bojowego i struktury Sił Zbrojnych

RP;

-wnioski wynikające z praktycznego funkcjonowania dotychczasowych struktur służby

Kontrwywiadu Zarządu II zwłaszcza szczebla wykonawczego (wydziały KW);

*  Po dokonaniu w oo ograniczenia liczby stanowisk oficerów o ponad 5% (z 1240 do405)
obecny stan ilościowy kontrwywiadu zapewnia w zasadzie realizację ustawowych zadań (art.
1 ustawy ....) Ewentualnie dalsze redukcje etatowe spowodują ponowne zmniejszenie
skuteczności kontrwywiadowczej ochrony sił zbrojnych.

*  W projektowaniu nowej struktury Służby Kontrwywiadu uwzględniono:

-wymogi, jakie dla kontrwywiadu wynikają z obecnych i przewidywanych zagrożeń dla bezpieczeństwa kraju. W aspekcie zewnętrznym oznacza to takie ukierunkowanie pracy operacyjnej i przyjętych rozwiązań organizacyjnych, które zapewnią samowystarczalność informacyjną w zakresie zagrożeń dla suwerenności RP niezależnie od kierunku, z jakiego pochodzą;

- Zasady pracy kontrwywiadu oraz jego ukierunkowanie przedstawione w „Ogólnych

zasadach działania Kontrwywiadu Wojskowego" przełożonych do zatwierdzenia ministrowi

ON;

założenia, że zadania kontrwywiadu nie zostaną poszerzone o obowiązek pracy wykrywczej

związanej z informowaniem związanej z informowaniem kierownictwa MON o

zagrożeniach dla gotowości bojowej i zwartości wojska.

Strona 204 z 374

Proponowane zmiany dotyczą wszystkich szczebli organizacyjnych Służby Kontrwywiadu i sprowadzają się do:

szczebel centralny:

przy utrzymaniu obecnej ilości komórek i stanowisk etatowych dokonywano zasadniczych zmian w ich zakresach działania, dostosowując funkcję i podział pracy w centrali kontrwywiadu do występujących aktualnie i przewidywanych zagrożeń. Nawiązano przy tym do rozwiązań, jakie istniały w okresie międzywojennym (odpowiednikami przedwojennych Referatów „Wschód" i „Zachód" w nowej strukturze są Oddziały „W" i „Z"; wznowiono stosownie do potrzeb komórkę realizującą zadania analityczno - koncepcyjne z jednoczesnym wyodrębnieniem dyżurnej służby informacyjnej kontrwywiadu.

szczebel pośredni (DW/ RSZ):

-  przewiduje się utrzymanie pośrednich struktur zarządzania działalnością
kontrwywiadowczą na szczeblu O W/ RSZ. Wymaga to utworzenia na bazie już istniejących
dodatkowo udziału;

-  zmniejszono ilość stanowisk etatowych w oddziałach KW, a w miejsce jednej z komórek
zarządzających

Utworzono strukturę wykonawczą przeznaczoną do kontrwywiadowczej ochrony dowództwa DW/RSZ i jednostek bezpośrednio podporządkowanych;

3. szczebel wykonawczy (wydziały KW):

-dotychczasowy model właściwości terytorialnej wydziałów KW nie sprawdził się w praktycznej działalności, głównie z powodu zerwania więzi miedzy strukturami kontrwywiadu i wojska;

proponuje się odejście od modelu terytorialnego i utworzenie na bazie istniejących obecnie wydziałów KW organów kontrwywiadu przy dowództwach od szczebla ZT wzwyż;

Strona 205 z 374

Przywrócenie więzi organizacyjnych kontrwywiadu wojskowego z ogniami dowódczymi, zwłaszcza szczebla ZT umożliwi pełniejszą ochronę wojsk przed zagrożeniem wywiadowczym, a także stworzy niezbędne warunki do bezkolizyjnego przejścia na strukturę czasu „W".

W przypadku nałożenia na kontrwywiad zadań związanych z obowiązkiem informowania kierownictwa MON o zagrożeniach dla gotowości bojowej nieodzowne jest wprowadzenie do jednostek do typu pułk - samodzielny batalion oficerów KW. Ich ilość zależna byłaby od liczby tych jednostek w nowej strukturze sił zbrojnych.

Strona 206 z 374

Anek nr 2

Instrukcja operacyjna Zarządu II SG

Warszawa, dnia 15 XII 1976 r.

Zatwierdzam i wprowadzam do użytku służbowego w Pionie Operacyjnym Zarządu II Sztabu Generalnego WP „Instrukcją o pracy operacyjnej Zarządu II Sztabu Generalnego WP". Traci moc „Instrukcja o pracy operacyjnej Zarządu II Sztabu Generalnego WP (tymczasowa) " z dnia 30 listopada 1972 r.

SZEF ZARZĄDU II SZTABU GENERALNEGO WP Gen bryg Czesław KISZCZAK

Strona 207 z 374

TREŚĆ

Rozdział I. ZASADY OGÓLNE

Rozdział II. OGÓLNA STRUKTURA I ZADANIA PIONU OPERACYJNEGO

ZARZĄDU II SZTABU GENERALNEGO

A. Agenturalny wywiad strategiczny

B .Agenturalny wywiad operacyjny

C .Zasady współdziałania agenturalnego wywiadu strategicznego i

agenturalnego wywiadu operacyjnego

Rozdział III. SKŁAD I ORGANIZACJA APARATU WYWIADOWCZEGO

A.        Krajowy aparat wywiadowczy
a)krajowy aparat centralny
b)krajowy aparat terenowy

c)aparat pod przykryciem instytucji cywilnych w kraju d)krajowy aparat pomocniczy

B.         Zagraniczny aparat wywiadowczy
a)aparat zagraniczny pod przykryciem
b)aparat nielegalny

c)agentura pomocnicza

d)organizacja rezydentur i innych ogniw wywiadowczych

Rozdział IV. PODSTAWOWE ZASADY, FORMY I METODY PRACY OPE RACYJNE23

A.  Planowanie pracy operacyjnej

B.         Z asady prowadzeni a pracy ty powni czo-werbunkowe

C.         Kierowanie pracą zagranicznego aparatu wywiadowczego
a)zasady ogólne

b)kierowanie pracą zagranicznego aparatu wywiadowczego

pod przykryciem

c)kierowanie pracą wywiadowczą współpracowników

d)kierowanie agentami

e)kierowanie pracą nielegałów i nielegalnych pracowników wywiadu

f)kierowanie pracą nielegalnego aparatu wywiadowczego

w okresie wojny

g) sporządzanie meldunków o wypadkach nadzwyczajnych

D.        Zasady konspiracji w wywiadzie

Strona 208 z 374

E.         Źródła i sposoby zdobywania informacji i materiałów wywiadowczych przez aparat
zagraniczny

a)źródła informacji

b)sposoby zdobywania informacji i materiałów

F.         Technika wywiadowcza

G.        Szkolenie wywiadowcze
a) szkolenie aparatu kadrowego
a) szkolenie współpracowników

c)szkolenie nielegałów

d)szkolenie nielegalnych pracowników wywiadu

e)szkolenie agentów

f)szkolenie osób pomocniczego aparatu wywiadowczego H Sprawozdawczość, dokumentacja operacyjna oraz ewidencja osobowa Rozdział V. ŁĄCZNOŚĆ WYWIADOWCZA Rozdział VI. POSTANOWIENIA KOŃCOWE

Strona 209 z 374

Rozdział I ZASADY OGÓLNE

1. Centralnym organem wywiadu wojskowego jest Zarząd II Sztabu Generalnego Wojska Polskiego powołany do planowania, organizowania i prowadzenia działalności wywiadowczej. Głównym zadaniem wywiadu wojskowego jest zdobywanie, opracowywanie i przekazywanie kierownictwu Partii i Rządu, kierownictwu Ministerstwa Obrony Narodowej i siłom zbrojnym PRL materiałów i informacji wywiadowczych o potencjalnych przeciwnikach Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej i państw wspólnoty socjalistycznej.

Zarząd II Sztabu Generalnego WP, realizując powyższe zadania, zabezpiecza organizacyjnie warunki ciągłego prowadzenia działalności wywiadowczej zarówno w okresie pokojowym, zagrożenia zewnętrznego, jak i konfliktu zbrojnego.

2.Zarząd II Sztabu Generalnego, działając poprzez wyspecjalizowane komórki Pionu Operacyjnego, zabezpiecza w okresie pokoju, zagrożenia bezpieczeństwa PRL i wojny stały dopływ informacji z ośrodków dyspozycji politycznych, dowództw, jednostek i baz wojskowych, ośrodków naukowo-badawczych i organów administracji państwowej potencjalnych przeciwników, organizuje niezbędne ogniwa aparatu wywiadowczego i kieruje ich pracą.

3.Organem powołanym do organizacji i kierowania aparatem wywiadowczym zarówno w kraju, jak i za granicą jest Pion Operacyjny Zarządu II Sztabu Generalnego WP. Pod tą nazwą rozumie się zespół komórek podległych Zastępcy Szefa Zarządu II ds. Operacyjnych.

Szczegółową strukturę organizacyjną Pionu Operacyjnego określa Szef Zarządu II Sztabu Generalnego WP.

4.  Zarząd II Sztabu Generalnego wykonuje swoje zadania współdziałając z pokrewnymi
komórkami Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Wojskowej Służby Wewnętrznej oraz w
niezbędnym zakresie z niektórymi organami administracji państwowej PRL i organami
wywiadu wojskowego państw Układu Warszawskiego.

5.          Ze względu na zakres zadań i charakter działania wywiad wojsko- wy dzieli się na dwie
podstawowe służby: służbę operacyjną i służbę informacyjną oraz specjalistyczne działy
zabezpieczające działalność wywiadowczą.

6. Instrukcja zawiera podstawowe zasady organizacji i prowadzenia

pracy wywiadowczej. Postanowienia dotyczące innych problemów wywiadu wojskowego, nie ujęte w niniejszej instrukcji, określają odrębne przepisy.

Strona 210 z 374

Rozdział II

OGÓLNA   STRUKTURA  I  ZADANIA  PIONU   OPERACYJNEGO  ZARZĄDU  II

SZTABU GENERALNEGO

A. AGENTURALNY WYWIAD STRATEGICZNY

7.  Agenturalny wywiad strategiczny - jest to zorganizowany zespół sił i środków
przeznaczony  do zdobywania w okresie pokoju i  wojny  materiałów i  informacji
wywiadowczych dotyczących głównie:

•         tendencji     i     kierunków    rozwoju    polityki     i     strategii     głównych     państw
kapitalistycznych, bloków polityczno-wojskowych, w szczególności NATO;

•         tendencji i kierunków rozwoju sił zbrojnych i uzbrojenia, działalności w zakresie
organizacyjno-mobilizacyjnym   i   szkoleniowym,   stanu   gotowości   i   możliwości
operacyjnego rozwinięcia sił zbrojnych oraz operacyjnego przygotowania terenu
na europejskim teatrze wojny;

•         sytuacji ekonomicznej, rozwoju ekonomiki, głównie w aspekcie rozbudowy przemysłu
zbrojeniowego, rozwoju prac naukowo-badawczych.

Zasięg działania agenturalnego wywiadu strategicznego wynika z zadań stawianych Zarządowi II przez kierownictwo MON i Sztab Generalny WP. Główny wysiłek działalności agenturalnego wywiadu strategicznego jest skierowany przeciwko potencjalnym przeciwnikom, a przede wszystkim państwom NATO, z uwzględnieniem stopnia zagrożenia przez nich terytorium PRL.

8.  Organizowaniem i prowadzeniem agenturalnego wywiadu strategicznego na szczeblu
Zarządu  II   Sztabu  Generalnego  WP  (Centrali)  zajmują  się   operacyjne   oddziały
kierunkowe.    Kierują    one    bezpośrednio    pracą    podległego    im    krajowego    i
zagranicznego   aparatu   wywiadowczego.   Podstawowe   zadania   wywiadowcze   dla
agenturalnego wywiadu strategicznego opracowuje Pion Informacyjny Zarządu II w
oparciu o wytyczne Ministra Obrony Narodowej i Szefa Sztabu Generalnego oraz
zapotrzebowania dowództw i instytucji wojskowych szczebla centralnego.
Działalność agenturalnego wywiadu strategicznego jest ukierunkowana na realizację
podstawowych,     planowych     zadań     wywiadowczych.     W     państwach     głównego
zainteresowania   działalność   ta   koncentruje   się   przede   wszystkim   na   agenturalnej

Strona 211 z 374

penetracji wyselekcjonowanych  obiektów o znaczeniu  strategicznym.  Wybór tych obiektów dokonywany jest przez Pion Informacyjny.

9. Do głównych przedsięwzięć agenturalno-operacyjnych zalicza się:

•         prowadzenie   ukierunkowanej   pracy   typowniczo-werbunkowej,   mającej   na   celu
tworzenie i rozbudowę cennej agentury, głęboko zakonspirowanej i uplasowanej
na ważnych obiektach za interesowania wywiadowczego;

•         organizowanie       i       właściwe       ukierunkowywanie       działalności       aparatu
wywiadowczego pod przykryciem;

•         planową rozbudowę nielegalnego aparatu wywiadowczego;

•         organizowanie agentury pomocniczej, zabezpieczającej pracę operacyjną;

•         organizowanie i utrzymywanie niezawodnej, bezpiecznej łączności wywiadowczej;

•         bieżące kierowanie pracą poszczególnych ogniw aparatu wywiadowczego poprzez
stawianie zadań, udzielanie wytycznych, planowanie operacji i nadzorowanie ich
wykonania;

•         materiałowo-techniczne zabezpieczenie pracy operacyjnej;

•         szkolenie i przygotowywanie aparatu wywiadowczego do wykonania zadań;

•         utrzymywanie w pełnej gotowości mobilizacyjnej sił i środków wywiadu;

•         rozpracowywanie sytuacji wywiadowczej i analizowanie zachodzących w niej zmian,
uogólnianie doświadczeń oraz ulepszanie istniejących i wypracowywanie nowych
form i metod pracy operacyjnej.

B. AGENTURALNY WYWIAD OPERACYJNY

10.     Agenturalny    wywiad    operacyjny   jest   jednym    z    rodzajów    wojskowego
rozpoznania operacyjnego  Sił Zbrojnych PRL.  Zorganizowany jako wyodrębniony
oddział w Pionie Operacyjnym Zarządu II Sztabu Generalnego, w okresie pokoju
stanowi jego integralną część. Agenturalny wywiad operacyjny organizuje i prowadzi
działalność na terenie państw wywiadowczego zainteresowania w celu zdobywania,
opracowywania   i   przekazywania   kierownictwu   Ministerstwa   Obrony   Narodowej
informacji   dotyczących   sił   zbrojnych   i   przygotowań   wojennych   potencjalnych
przeciwników,   a   także   wy   krycia   na   czas   przygotowań   do   rozpoczęcia   działań
zaczepnych  przeciwko  państwom  wspólnoty   socjalistycznej.   Oddział  Agenturalnego

Strona 212 z 374

Wywiadu Operacyjnego kieruje pracą agentury wywiadu operacyjnego, działającej z

pozycji  kraju i  za granicą.  Oddział AWO  zajmuje się ponadto organizowaniem i

przygotowywaniem rezerwy wywiadowców przewidzianych do użycia na wypadek

wojny.

11.   Działalność   wywiadowcza   AWO   koncentruje   się   na   wyselekcjonowanych

obiektach wywiadowczego zainteresowania, do których należą:

•         dowództwa rodzajów sił zbrojnych, okręgów wojskowych, związków operacyjnych
i taktycznych państw NATO;

•         operacyjne przygotowanie i rozwinięcie wojsk szczebla operacyjnego;

•         siły i środki napadu jądrowego szczebla operacyjnego;

•         obiekty OPT;

•         wojskowe    ośrodki    naukowo-badawcze    oraz    pokrewne    instytucje    cywilne
pracujące na użytek sił zbrojnych;

•         ośrodki badań jądrowych i przemysłu jądrowego;

•         kluczowe zakłady przemysłowe, głównie przemysłu zbrojeniowego.

12.Zadania wywiadowcze dla AWO w okresie pokoju są opracowywane przez

Pion Operacyjny i Informacyjny Zarządu II Sztabu Generalnego WP; zadania te

mają na celu zabezpieczenie potrzeb planowania operacyjnego, prowadzonego

przez    Sztab    Generalny    WP,    z    przeznaczeniem    dla    dowództw    szczebla

operacyjnego.

13.W okresie zagrożenia i wojny Oddział AWO, po przeprowadzonej mobilizacji,

przechodzi   do   Zarządu   Rozpoznawczego   Sztabu   Frontu   i   stanowi   jedną   z

organizacyjnych komórek tego Zarządu.

14.W skład Oddziału Agenturalnego Wywiadu Operacyjnego wchodzą wydziały

operacyjne   rozmieszczone   na   terenie   kraju.    Każdy   wy    dział   operacyjny,

organizacyjnie    przystosowany    do    samodzielnego    działania    w    terenie,    jest

odpowiedzialny za organizowanie i prowadzenie działalności wywiadowczej  w

przydzielonej mu strefie wywiadowczego zainteresowania.

15.Aparat wywiadowczy agenturalnego wywiadu operacyjnego dzieli się na:

•         aparat krajowy;

•         aparat pod przykryciem legalnym;

•         aparat nielegalny.

Strona 213 z 374

Szczegółowa struktura organizacyjna i zakres działania AWO ujęte są w oddzielnym dokumencie - „Ramowy zakres działania agenturalnego wywiadu operacyjnego Zarządu II Sztabu Generalnego".

C. ZASADY WSPÓŁDZIAŁANIA AGENTURALNEGO WYWIADU STRATEGICZNEGO I AGENTURALNEGO WYWIADU OPERACYJNEGO

ló.Agenturalny  wywiad   strategiczny   obejmuje   swoim  zasięgiem  także  rejony działalności AWO, przestrzegając podziału zadań organizacyjnych. 17.W sprawach organizacyjnych współdziałanie i koordynacja odnosi się przede wszystkim do następujących zagadnień:

•         wzajemnego     przekazywania     agentów     w     zależności     od     możliwości     ich
wykorzystania oraz naprowadzeń na interesujące osoby, typowane na kandydatów
do współpracy;

•         pomocy w zabezpieczaniu niektórych operacji wywiadowczych;

•         wzajemnej    pomocy    w   rozpracowaniu    sytuacji    legalizacyjnej    i    zdobywaniu
dokumentów legalizacyjnych;

•         wymiany informacji o sytuacji wywiadowczej oraz doświadczeń na temat form i
metod pracy operacyjnej.

18.Czynności wchodzące w zakres współdziałania obydwu rodzajów wywiadu są realizowane na szczeblu oddziałów Pionu Operacyjnego w oparciu o wytyczne i instrukcje Zastępcy Szefa Zarządu II ds. Operacyjnych.

Strona 214 z 374

Rozdział III

SKŁAD I ORGANIZACJA APARATU WYWIADOWCZEGO

A. KRAJOWY APARAT WYWIADOWCZY

19.W skład krajowego aparatu wywiadowczego wchodzą:

•         krajowy aparat centralny;

•         krajowy aparat terenowy;

•         aparat pod przykryciem instytucji cywilnych w kraju;

•         krajowy aparat pomocniczy.

a)         Krajowy aparat centralny

20.   W skład krajowego aparatu centralnego wchodzą kadrowi pracownicy wywiadu
pracujący   w   Centrali.   Aparat   centralny  jest   organem  kierującym  całokształtem
przedsięwzięć   agenturalnego   wywiadu   strategicznego   i   agenturalnego   wywiadu
operacyjnego.    Jest    on   zorganizowany    zgodnie    z    etatem    Zarządu    II    Sztabu
Generalnego WP. Pracownicy tego aparatu wykonują zadania według za kresu i
obowiązków,  określonych przez Zastępcę  Szefa Zarządu II ds.  Operacyjnych dla
poszczególnych stanowisk i osób funkcyjnych.

b) Krajowy aparat terenowy

21.   W skład krajowego aparatu terenowego wchodzą kadrowi pracownicy wywiadu
zatrudnieni   w   terenowych   komórkach   wywiadowczych,   podległych   w   okresie
pokoju Centrali.

c)  Aparat pod przykryciem instytucji cywilnych w kraju

22.   W   skład  aparatu  pod  przykryciem   instytucji   cywilnych  w  kraju  wchodzą
pracownicy   kadrowi   wywiadu   oraz   współpracownicy.    Pracownicy   kadrowi   pod
przykryciem    stanowią   grupę    oficerów    Zarządu    II    Sztabu    Generalnego    WP,
skierowanych na podstawie odpowiednio opracowanej i zalegalizowanej legendy do

Strona 215 z 374

pracy   w   państwowych    instytucjach    cywilnych    w    celu    wykonywania    zadań

wywiadowczych  z  pozycji   kraju  oraz  w   okresie  delegowania  ich  do  pracy na

placówkach       i       w      przedstawicielstwach      PRL,,       w      organizacjach

międzynarodowych za granicą lub w czasie okresowych wyjazdów służbowych

za   granicę.    Oficerowie   pracujący   pod   przykry    ciem,    oprócz   wymagań

stawianych kadrowym pracownikom wywiadu, powinni dodatkowo posiadać

odpowiednie przygotowanie zawodowe do wykonywania funkcji służbowych w

instytucji przy krycia.

Szczegółowe zasady naboru, szkolenia, legalizacji i plasowania oficerów pod

przykryciem   instytucji   cywilnych   określa  „Instrukcja  o  zasadach  naboru,

legalizacji i pracy oficerów pod przykryciem urzędów i instytucji cywilnych

PRL".

23. Współpracownicy -  są to obywatele polscy pozyskani do współ pracy z

wywiadem wojskowym. Współpracowników typuje się i werbuje  spośród  osób,

które z tytułu zajmowanych stanowisk służbowych w cywilnych instytucjach

państwowych,   kierowani   są  do   pracy  w  polskich  przedstawicielstwach   i

placówkach zagranicznych, względnie utrzymują kontakty z cudzoziemcami

(instytucja   mi   zagranicznymi)   lub   wyjeżdżają   systematycznie   za   granicę.

Współpracownikami     mogą    być     również     osoby     posiadające     możliwości

realizowania niektórych pomocniczych zadań operacyjnych na terenie kraju, jak

na przykład kierownicy komórek kadrowych central handlu zagranicznego,

niektórych   ministerstw,   wyższych   uczelni,   przedsiębiorstw   transportowych,

mających związki z zagranicą.

Typując   kandydatów   na   współpracowników   należy   uwzględniać   konkretne

potrzeby, cel werbunku i przydatność kandydata, określone zadaniami oraz

wymogami pracy wywiadowczej.

Podstawowymi     motywami     pozyskiwania     współpracowników     do     pracy

wywiadowczej jest ich patriotyczne zaangażowanie poparte często pobudkami

materialnymi.

Głównymi kryteriami doboru kandydatów na współpracowników są:

•         wysoka świadomość ideowo-polityczna;

•         posiadanie  z zasady wyższego wykształcenia i  odpowiednich  kwalifikacji
zawodowych;

•         pozytywne cechy osobowości;

Strona 216 z 374

•         dobra znajomość języków obcych;

•         odpowiednie doświadczenie życiowe, wiek i stan zdrowotny;

•         obiektywne i subiektywne możliwości wywiadowcze.

Przy typowaniu kandydatów na współpracowników nie należy brać pod uwagę osób zajmujących wysokie stanowiska w hierarchii państwowej (od dyrektora departamentu wzwyż, kierowników przedstawicielstw dyplomatycznych PRL itp.) oraz pracowników aparatu partyjnego.

24.  Aparat wywiadowczy pod przykryciem jest organizowany przez wywiad
strategiczny. W państwach głównego zainteresowania wywiadowczego może
on być wykorzystywany w zasadzie tylko w okresie pokoju i przy istnieniu
poprawnych stosunków międzynarodowych.

d) Krajowy aparat pomocniczy

25.  W skład krajowego  aparatu pomocniczego wchodzą adresówki, telefony
konspiracyjne, agenci przebywający stale w Polsce (przerzuceni do Polski w
wyniku   wsyp    lub    grożącego    im    niebezpieczeństwa)    i    wykorzystywani
dorywczo  do realizacji niektórych zadań wywiadowczych z pozycji kraju
oraz inne osoby, świadczące usługi naszemu wywiadowi.

B. ZAGRANICZNY APARAT WYWIADOWCZY

26.  Zagraniczny aparat wywiadowczy dzieli się na:

•         aparat zagraniczny pod przykryciem;

•         aparat nielegalny;

•         agentura pomocnicza.

a) Aparat zagraniczny pod przykryciem

27.  W skład aparatu zagranicznego pod przykryciem wchodzą:

•    -pracownicy kadrowi wywiadu zatrudnieni w attachatach wojskowych
przy              przedstawicielstwach               dyplomatycznych              PRL              w
krajach zainteresowania wywiadowczego;

Strona 217 z 374

•         pracownicy kadrowi wywiadu pracujący za granicą pod przy kryciem
oficjalnych   przedstawicielstw   polskich    (ambasady,    misje,    konsulaty,
przedstawicielstwa handlowe, lotnicze biura podróży), przedsiębiorstw i
instytucji mieszanych oraz organizacji międzynarodowych;

•         współpracownicy zatrudnieni w polskich placówkach zagranicznych.

W polskich placówkach zagranicznych, w niektórych wypadkach, są również zatrudniane żony pracowników kadrowych lub współpracowników, które po odpowiednim instruktażu (szkoleniu) mogą jednocześnie wykonywać funkcje pomocnicze na rzecz wywiadu wojskowego.

28.  Pracownicy   kadrowi,   kierowani   do   pracy   wywiadowczej    do   krajów
kapitalistycznych, rekrutują się z Zarządu II Sztabu Generalnego WP. W
niektórych wypadkach w attachatach wojskowych w krajach zainteresowania
wywiadowczego mogą pracować również oficerowie Wojska Polskiego spoza
Zarządu    II    Sztabu    Generalnego,   jednak    muszą   oni    odbyć    niezbędne
przeszkolenie wywiadowcze.

b) Aparat nielegalny

29.        W skład aparatu nielegalnego wchodzą: nielegałowie, nielegalni pracownicy
wywiadu,   agenci   oraz   agentura   pomocnicza.   W   okresie   pokoju   aparat
nielegalny   powinien   być   wykorzystywany   tylko   do   wykonywania   tych
zadań,   które   nie   mogą   być   zrealizowane   inny   mi   siłami   i   środkami.
Szczególnie    ważne    znaczenie    ma    dostatecznie    rozbudowany    i    dobrze
zorganizowany   aparat  nielegalny   w   czasie   wojny,   kiedy   to   zdobywanie
informacji        inną        drogą        staje        się        znacz        nie        utrudnione.

30.        Nielegał - jest to z zasady kadrowy pracownik wywiadu, przerzucony w
sposób nielegalny na teren obcego państwa i na obcych dokumentach w celu
organizowania   i   prowadzenia   pracy   wywiadowczej   z   pozycji   nielegalnej.
Kandydatów   na   nielegałów   typuje    się    spośród   kadrowych   pracowników
wywiadu, oficerów zawodowych i rezerwy, a także spośród osób cywilnych,
najczęściej absolwentów wyższych uczelni.

Podstawowymi kryteriami doboru kandydatów na nielegałów są:

•     głęboki patriotyzm oraz wysoka świadomość ideowo-polityczna;

Strona 218 z 374

•         wyższe wykształcenie i wysoki poziom intelektualny oraz odpowiedni zawód
cywilny, umożliwiający uzyskanie zatrudnienia w państwie, do którego nastąpi
przerzut;

•         pozytywne    cechy    osobowości,   jak:    odwaga,    opanowanie,    inicjatywa,
dyscyplina     wewnętrzna,     spostrzegawczość,     pamięć,     systematyczność,
śmiałość  w  podejmowaniu  decyzji,   umiejętność   analizy   i   wnioskowania,
dobra kondycja fizyczna i odporność psychiczna;

•         biegła znajomość języka obcego kraju działania;

•         pożądany    stan    cywilny    wolny    i    nieliczne    rodzeństwo.    Pozyskiwanie
kandydatów    na    nielegałów    może    mieć    miejsce    wyłącznie    na    bazie
ideologicznej i tylko na zasadzie dobrowolności.

W działalności wywiadowczej wykorzystuje się także nielegalnych pracowników wywiadu (NPW).

31. Nielegalny pracownik wywiadu (NPW) - jest to z zasady oficer wojskowej służby zawodowej, oficer rezerwy - absolwent wyższej uczelni (lub w wyjątkowych wypadkach osoba cywilna obywatelstwa polskiego), pozyskany do współpracy z wywiadem, przeszkolony w trybie indywidualnym i przygotowany do pracy wywiadowczej w kraju zainteresowania wywiadowczego. Wyjazd nielegalnego pracownika wywiadu do pracy za granicą organizuje się drogą pół legalną, wykorzystując posiadane przez niego powiązania rodzinne za granicą lub prywatne znajomości i kontakty. Typowanie i pozyskiwanie kandydatów na nielegalnych pracowników wywiadu realizuje krajowy oddział operacyjny, natomiast szkoleniem i przygotowaniem ich do pracy wywiadowczej za granicą zajmują się kierunkowe oddziały operacyjne.

Nielegalni pracownicy wywiadu po przejściu odpowiedniego okresu aklimatyzacji i umocnieniu swojej legendy mogą wykonywać zadania wywiadowcze z zakresu: naprowadzania na interesujące wywiad osoby, rozpracowywania sytuacji wywiadowczej, w tym i legalizacyjnej, zdobywania materiałów i informacji wywiadowczych, kierowania rezydenturami i grupami agenturalnymi, zwłaszcza w okresie zagrożenia i wojny.

Strona 219 z 374

W   sprzyjających   okolicznościach   (np.   po   uzyskaniu   obywatelstwa  państwa

obcego,  zatarciu  śladów powiązań z własnym krajem)  nielegalni  pracownicy

wywiadu mogą stać się nielegałami.

Łączność  z  nielegalnymi  pracownikami  wywiadu,   działającymi  za  granicą,

organizują i zabezpieczają kierunkowe oddziały operacyjne wyłącznie z pozycji

nielegalnych.

Kryteria doboru kandydatów na NPW są zasadniczo takie same, jak w stosunku

do kandydatów na nielegałów.

32.  Agent   -   -  jest   to   obywatel   obcego   państwa,   bezpaństwowiec,   a   w
niektórych wypadkach obywatel polski stale zamieszkały za granicą, planowo
i    w    sposób    tajny    pozyskany    do    współpracy    z    wywiadem.    Warunkami
kwalifikującymi przydatność agenta do pracy wywiadowczej są:

•                J^eg° zgoda i pełna świadomość współpracy z wywiadem;

•         lojalność;

•         możliwości    zdobywania   i   przekazywania   informacji    lub    materia   łów
posiadających określoną wartość wywiadowczą;

•         posiadanie obiektywnych możliwości w zakresie wykonywania pomocniczych
zadań wywiadowczych;

•         ścisłe przestrzeganie zasad tajności pracy;

•         podporządkowanie   się   dyspozycjom  wywiadu  w  postępowaniu  i   realizacji
zlecanych zadań.

Sprawy werbunku i kierowania agentami ujęte są w rozdziale IV Instrukcji. Zaufanych i w pełni sprawdzonych agentów, posiadających odpowiednie predyspozycje i kwalifikacje wywiadowcze, można i na leży wykorzystywać do wykonywania zadań operacyjnych, zwłaszcza do prowadzenia pracy typowniczo-werbunkowej, kierowania grupami agentów lub nawet rezydenturami agenturalnymi.

33.  Agenci stanowią szczególne źródło zdobywania wartościowych informacji i
materiałów wywiadowczych, które są niedostępne ze źródeł oficjalnych. Rola ich
wzrasta w okresie zagrożenia i wojny.

Odpowiednie wykorzystanie możliwości wywiadowczych agentów przez umiejętne kierowanie nimi oraz zorganizowanie i utrzymywanie bezpiecznej i niezawodnej   łączności   wywiadowczej   jest   ważnym   zadaniem   operacyjnym

Strona 220 z 374

rezydenta   i   pracowników   Centrali.   Ze   względu   na   wykonywane   zadania, agentów dzieli się na:

1)     wykonujących główne zadania:

•    agentów obiektowych, pracujących bezpośrednio na obiektach zainteresowania
wywiadowczego   i   posiadających   możliwości   zdobywania   materiałów   i
informacji z tych obiektów;

•         agentów nieobiektowych,  którzy  nie  pracują na  obiekcie,  lecz  zdobywają
materiały  i  informacje  drogą obserwacji,   a także  za pośrednictwem  osób
trzecich, najczęściej informatorów świadomych i nieświadomych;

•         agentów typujących, werbujących i naprowadzających;

•         agentów kierujących pracą grup agenturalnych.

2)    wykonujących zadania pomocnicze (agentura pomocnicza).

c) Agentura pomocnicza

34.    Agentura pomocnicza jest ważnym  ogniwem  w  agenturalnym  aparacie
wywiadowczym, zabezpieczającym zasadniczą działalność wywiadowczą. Rola
i   znaczenie   agentury   pomocniczej   w   działalności   wywiadowczej   wzrasta
szczególnie w okresie zagrożenia i wojny. Uwzględniając powyższe, kryteria
doboru  agentury  pomocniczej   powinny   być   nie   tylko   takie   same,  jak   w
odniesieniu do agentów wykonujących główne zadania wywiadowcze, ale i
bardziej   za  ostrzone.   Ze  względu na  charakter  zadań,  wykonywanych  przez
agenturę   pomocniczą   (możliwość   poznawania   istotnych    szczegółów   dotyczących
rezydentury lub określonego ogniwa aparatu agenturalnego) lojalność i uczciwość tej
kategorii agentów dla bezpieczeństwa aparatu agenturalnego ma szczególne znaczenie.

35.          W skład agentury pomocniczej wchodzą:

•         kurierzy nielegalni;

•         agenci-łącznicy;

•         agenci-radiotelegrafiści;

•         agenci-adresówki;

•         agenci-właściciele lokali konspiracyjnych;

•         agenci-właściciele punktów kontaktowych;

•         agenci-właściciele telefonów konspiracyjnych.

Strona 221 z 374

36.   Kurier nielegalny - jest to kadrowy pracownik wywiadu, współ pracownik lub
wywiadowca AWO (w odniesieniu do zadań realizowanych na rzecz agenturalnego
wywiadu   operacyjnego),   wykonujący   poza   granicami   naszego   kraju   zadania   z
zakresu łączności wywiadowczej (utrzymywanej pomiędzy Centralą a nielegalnym
aparatem wywiadu), szkolenia, werbunku i innych przedsięwzięć wywiadowczych.
Kurierzy nielegalni w czasie podróży za granicę w celu prze prowadzenia operacji
wywiadowczych  występują  często jako  obywatele  państw  obcych  i   posługują  się
odpowiednio dobranymi dokumentami przez cały czas trwania przedsięwzięcia lub na
niektórych jego etapach.

Wyjazdy  kurierskie  organizuje  Centrala  w  zależności   od  potrzeb,  wynikających  z

kierowania pracą wywiadowczą lub na uzasadnione żądanie rezydentów, nielegałów

bądź też cennych agentów.

Do wykonania zadań kurierskich dobiera się osoby posiadające duże doświadczenie i

wiedzę  wywiadowczą,   opanowanie  i  umiejętności   właściwego   zachowania   się  w

trudnych sytuacjach oraz bardzo dobrą znajomość języka obcego.

Kurierzy nielegalni, rekrutujący się z kadrowych pracowników wywiadu, wchodzą w

skład   centralnego   aparatu   krajowego,   zaś   kurierzy   nielegalni,   rekrutujący   się   ze

współpracowników - w skład krajowego aparatu pod przykryciem.

37.   Agenci-łącznicy.    Do    kategorii    agentów-łączników    zalicza    się    agentów    lub
współpracowników, wykonujących zadania w zakresie pośredniczenia w kontaktach
pomiędzy ogniwami wywiadowczymi. Łączników wykorzystuje się między innymi do
przewożenia (przenoszenia) poczty wywiadowczej, przekazywania sygnałów, poleceń
i innych zadań wewnątrz sieci i rezydentur wywiadowczych.  Łączni kom należy
powierzać w zasadzie te zadania, do wykonania których zostali oni zwerbowani. Nie
należy   obciążać   ich   innymi    zadaniami   wywiadowczymi,    w   tym    szczególnie
bezpośrednim   zbieraniem   lub   zdobywaniem   informacji   wywiadowczych.   Można
natomiast,   w  razie  potrzeby,   angażować  ich  do  zbierania  informacji   o   sytuacji
wywiadowczej .

Ze względu na powierzanie łącznikowi poczty, zawierającej dość często informacje i materiały szczególnej wagi oraz zlecanie kontaktowania się z innymi członkami ogniwa terenowego aparatu wywiadowczego, kandydatów na łączników należy dobierać bardzo starannie. Muszą to być osoby w pełni zaufane i wszechstronnie sprawdzone. Przed wykonaniem każdego zadania łącznik powinien być szczegółowo przeinstruowany o sposobie wykonania zleconego mu zadania i zachowania się w wypadku zatrzymania

Strona 222 z 374

go przez policję (organy obcego kontrwywiadu) lub w razie zaistnienia innej, nieprzewidzianej sytuacji.

38.   Agenci-radiotelegrafiści. Agentów-radiotelegrafistów werbuje się i przygotowuje
do obsługi radiowego sprzętu łączności wywiadowczej, jeżeli z różnych względów
obsługiwanie   radiostacji   przez   samych   agentów   bądź   przez   innych   członków
rezydentury    nie   jest    wskazane    lub    niemożliwe.    Rola    radiotelegrafistów    w
agenturalnej   pracy   wywiadowczej   jest   wyjątkowo   ważna,   zwłaszcza   w   okresie
zagrożenia i wojny,  kiedy to agenturalną łączność radiowa będzie  zasadniczym
kanałem   łączności,   zapewniającym   szybkie   i   sprawne   przekazywanie   informacji
wywiadowczych   do   Centrali   i   odwrotnie   -   kierowanie   przez   Centralę   aparatem
agenturalnym.

Dobór kandydatów na radiotelegrafistów powinien być prowadzony wyjątkowo starannie. Powinni oni posiadać odpowiednio wysokie kwalifikacje zawodowe, zapewniające nie tylko obsługę radiostacji, ale także konserwację sprzętu radiowego i samodzielne dokonywanie jego naprawy.

Radiotelegrafistami mogą być wyłącznie osoby wszechstronnie sprawdzone i posiadające pełne zaufanie Centrali wywiadu. Typując kandydatów na radiotelegrafistów, należy dobierać te osoby, które w wypadku powszechnej mobilizacji nie zostałyby powołane do wojska (np. kobiety, mężczyźni z ograniczoną zdolnością do pełnienia służby wojskowej itp.).

39.   Agent - adresówka - jest to osoba,  na adres której  wysyłane  są przesyłki
pocztowe  (listy,  telegramy,  paczki)  z ukrytą treścią lub  zawartością stanowiącą
informację wywiadowczą, przeznaczoną dla organu wywiadu lub osoby związanej z
wywiadem.

Adresówka może być wykorzystywana do utrzymywania łączności w relacji z dołu do

góry (np. agent ■- Centrala) lub odwrotnie. W związku z tym adresówki powinny

znajdować się zarówno na terenie własnego kraju, jak i na terenie bezpośredniego

działania aparatu nielegalnego, względnie w państwach trzecich.

W doborze adresówek należy przede wszystkim uwzględniać warunki zachowania pełnej

konspiracji przy otrzymywaniu przesyłek przez adresówkę oraz możliwości stosunkowo

łatwego,   lecz  dobrze  legendowanego   kontaktu   w   celu   odbioru   przesyłek   przez

adresata.

W   niektórych   wypadkach   w   pracy   wywiadowczej    mogą   być   wykorzystywane,

przeważnie jednorazowo, adresówki nieświadome. Adresówki te nie są orientowane co

Strona 223 z 374

do rzeczywistego charakteru spełnianych usług, jednak muszą spełniać warunki konspiracji, bezpieczeństwa i cieszyć się naszym zaufaniem.

40.        Agent    -    właściciel    lokalu    konspiracyjnego    -   jest   to    osoba,    której
pomieszczenie w sposób konspiracyjny wykorzystywane jest do celów operacyjnych,
głównie    do    odbywania    spotkań    wywiadowczych,    przeprowadzania    szkolenia,
przechowywania   materiałów   i    sprzętu   wywiadowczego    oraz   do    czasowego
przetrzymania pracownika wywiadu, gdy zachodzi potrzeba ukrycia go.

41.  Ze względu na przeznaczenie, lokale konspiracyjne powinny być starannie
dobrane,   rozpracowane   i   sprawdzone.   Należy   zwracać   uwagę   na   to,   aby
zarówno   pomieszczenie,   jak   i   jego   właściciel   od   powiadali   warunkom
niezbędnym do zachowania w tajemnicy faktu korzystania z lokalu w celach
wywiadowczych, a w szczególności aby:

•         właściciel    pomieszczenia    i    jego    najbliższa    rodzina    byli    osobami
dyskretnymi i godnymi pełnego zaufania;

•         sąsiedzi     właściciela     lokalu    konspiracyjnego     nie     stanowili     obiektu
zainteresowania policji lub organów kontrwywiadów czy ch;

•         położenie   lokalu,   drogi   prowadzące   do   niego   oraz   wejście   i   wyjście
stanowiły     dogodne     warunki     do     zachowania     w     tajemnicy     faktu
wykorzystywania lokalu w celach wywiadowczych.

42.  Na lokale konspiracyjne można wprowadzać jedynie agentów zaufanych i
sprawdzonych.     Obowiązuje    zasada    prowadzenia    ścisłej     ewidencji     osób,
korzystających z danego lokalu.

Lokale konspiracyjne powinny być systematycznie kontrolowane w celu ustalenia czy nie zostało ujawnione ich przeznaczenie lub czy nie istnieje takie niebezpieczeństwo.

W        wypadku        stwierdzenia        oznak        interesowania        się        organów

kontrwywiadowczych     lokalem     konspiracyjnym,      bądź     którąś     z      osób

korzystających z niego,  względnie nienaturalnego interesowania  się  lokalem

przez otoczenie, dalsze wykorzystywanie go do celów wywiadowczych należy

zawiesić  do  czasu  całkowitego  wyjaśnienia  sprawy.   W razie   stwierdzenia

dekonspiracji lokalu, nawet częściowej, z lokalu tego należy zrezygnować.

43. Agent  -  właściciel  punktu  kontaktowego   -  wykorzystywany jest  do

przekazywania oraz odbioru materiałów wywiadowczych, sprzętu itp. Punkt

kontaktowy organizuje się na terenie państwa, w którym działa agentura

Strona 224 z 374

lub na terenie państw trzecich, zwłaszcza neutralnych. Punkty kontaktowe tworzą agenci, zatrudnieni najczęściej w lokalach usługowych różnego charakteru i przeznaczenia.

44.Agent - właściciel telefonu konspiracyjnego - jest to osoba, której telefon prywatny lub służbowy jest wykorzystywany przez wy wiad. Telefon konspiracyjny może być wykorzystywany do utrzymywania pośredniej łączności agenturalnej pomiędzy członkami ogniwa agenturalnego, np. pomiędzy rezydentem a łącznikiem, łącznikiem a agentem itp., w celu przekazywania krótkich, umownych sygnałów, odpowiednio kamuflowanych w treści rozmowy telefonicznej. Tą drogą mogą być przekazywane umowne sygnały, oznaczające np. wywołanie na spotkanie lub wymianę, uprzedzenie o zagrożeniu itp.

Wykorzystując   w   łączności   wywiadowczej    telefon   konspiracyjny,    należy pamiętać o ustalaniu takich sygnałów umownych, które w toku rozmów telefonicznych nie wzbudzałyby żadnych podejrzeń u osób trzecich, a z drugiej strony - były jednoznaczne (w sensie ich treści) dla osób wtajemniczonych. Członkowie  ogniwa  agenturalnego,  korzystający  z telefonu konspiracyjnego, powinni mieć z góry ustalone hasła rozpoznawcze dla upewniania się co do tożsamości osób, z którymi prowadzą rozmowy telefoniczne. Każda rozmowa telefoniczna powinna być z góry przygotowana i odpowiednio legendowana. Przy korzystaniu z telefonu konspiracyjnego powinno się ustalić konkretnie, kto z członków rezydentury jest uprawniony do posługiwania się tym kanałem łączności,  do kogo może telefonować i w jakich  sytuacjach.  Decyzje w  tej sprawie podejmuje rezydent, po uprzednim uzgodnieniu z Centralą. Zasady   i    sposoby   typowania,   rozpracowania,   werbunku,    szkolenia   oraz kierowania pracą aparatu agenturalnego zawarte są w rozdziale IV Instrukcji, d) Organizacja rezydentur i innych ogniw wywiadowczych

45.Zagraniczny aparat wywiadowczy zorganizowany jest w rezydentury pod przykryciem, rezydentury agenturalne, grupy wywiadowcze i grupy agenturalne oraz samodzielnie działających pracowników kadrowych i współpracowników wywiadu pod przykryciem, samo dzielnie działających nielegałów, nielegalnych pracowników wywiadu i samodzielnie działających agentów.

Strona 225 z 374

46.W skład rezydentury pod przykryciem wchodzą: kadrowi pracownicy wywiadu, współpracownicy, informatorzy (świadomi i nie świadomi) i osoby zaufane. Ponadto w skład rezydentury mogą wchodzić agenci pozyskani przez pracowników danej rezydentury lub przekazani jej na kontakt i przez nią kierowani.

47.Kierownikiem   rezydentury   pod   przykryciem  jest   rezydent,   który   z zasady     jest     pracownikiem     kadrowym     wywiadu.      W     niektórych, wyjątkowych wypadkach funkcję tę może pełnić współpracownik. Rezydentów      dobiera      się      spośród     najbardziej      doświadczonych      i przygotowanych pod względem wywiadowczym pracowników wywiadu. Prócz wysokich   kwalifikacji   zawodowych,   rezydenta   powinno   cechować:   wysoki poziom wiedzy ogólnej, wyrobienie polityczne, zmysł organizacyjny, a także umiejętność   oceny   ludzi   i   współżycia   w   różnych   środowiskach   w   kraju zainteresowania wywiadowczego.

Rezydenta wyznacza Szef Zarządu II Sztabu Generalnego WP. Rezydent    jest    jednoosobowym    kierownikiem    rezydentury    i    pod    lega bezpośrednio szefowi danego oddziału kierunkowego. Szczegółowe obowiązki i kompetencje rezydenta określa rozkaz specjalny oraz instrukcja „Obowiązki i prawa rezydenta".

Stanowisko przykrycia dla rezydenta dobiera się tak, aby stwarzało ono warunki do organizowania i kierowania pracą składu osobowego rezydentury, utrzymywania kontaktów z podległymi pracownikami oraz zapewniało nieskrępowane korzystanie z technicznych środków łączności instytucji przykrycia.

48. W większych rezydenturach istnieje funkcja zastępcy rezydenta. Jest on wyznaczany przez Zastępcę Szefa Zarządu II ds. Operacyjnych spośród doświadczonych pracowników kadrowych, znających dobrze sytuację i warunki pracy operacyjnej na terenie działania rezydentury. Za zgodą Centrali, zastępca rezydenta jest zapoznawany z całokształtem pracy rezydentury i kieruje nią podczas nie obecności rezydenta.

Rezydent może podporządkować swemu zastępcy niektórych pracowników operacyjnych ze względu na możliwość lepszego konspirowania kontaktów i sprawniejszą organizację pracy, np. w grupie pracowników działających pod jednym przykryciem. Nie powinno

Strona 226 z 374

to jednak  całkowicie   pozbawiać   rezydenta  możliwości   kontaktowania   się   z   tymi pracownikami.

49.   Grupa     wywiadowcza     stanowi     część     składową     zagranicznego     aparatu
wywiadowczego pod przykryciem. Jest ona ogniwem pośrednim między rezydenturą a
samodzielnie działającymi pracownikami wywiadu. W skład grupy wywiadowczej (2-3
osoby) wchodzą zarówno  kadrowi  pracownicy  wywiadu, jak i  współpracownicy.
Grupy    wywiadowcze    organizuje    się    przede    wszystkim    na    terenie    państw
drugorzędnego zainteresowania wywiadowczego.

Kierownik   grupy   wywiadowczej   podlega   bezpośrednio   operacyjnemu   oddziałowi kierunkowemu i utrzymuje bezpośrednią łączność z Centralą.

50.    Podstawowe    ogniwo    robocze    rezydentury    (grupy    wywiadowczej)    stanowią
pracownicy wywiadu. Podlegają oni rezydentowi lub jego zastępcy (kierownikowi
grupy   wywiadowczej).   Od   nich   otrzymują  zadania   wywiadowcze   i   przed   nimi
rozliczają się z ich wykonania.

Do głównych zadań, wykonywanych przez pracowników wywiadu zalicza się:

•         rozpoznawanie obiektów wywiadowczego zainteresowania;

•         prowadzenie efektywnej pracy typowniczo-werbunkowej;

•         kierowanie agentami i utrzymywanie z nimi łączności;

•         zdobywanie   informacji   i   materiałów  wywiadowczych   z  różnych   źródeł   oraz
wyszukiwanie i pozyskiwanie nowych źródeł informacji;

•         rozpracowywanie sytuacji wywiadowczej, organizacji obcych kontrwywiadów oraz
form i metod ich działania;

•         opracowywanie systemów łączności osobowej i bezosobowej;

•         zabezpieczanie przedsięwzięć operacyjnych.

51.    Współpracownicy podlegają rezydentowi lub jego zastępcy (kierownikowi grupy
wywiadowczej). Wykorzystywani  są głównie do zdobywania informacji ze źródeł
pozaagenturalnych, typowania i rozpracowywania kandydatów na informatorów i
agentów       oraz      wykonywania      operacyjnych       czynności       pomocniczych      i
zabezpieczaj ących.

Doświadczeni   i   dobrze   przygotowani   współpracownicy   za   zgodą   Centrali   mogą realizować zadania operacyjne w takim  samym za kresie, jak pracownicy kadrowi wywiadu, z kierowaniem agentami włącznie. 52.Rezydentury (grupy wywiadowcze) działające pod przykryciem organizują ponadto

Strona 227 z 374

sieć informatorów świadomych i nieświadomych, jak również korzystają z usług osób

zaufanych.

53.Informatorem   (świadomym   lub   nieświadomym)   może   być   obywatel   obcego

państwa, bezpaństwowiec, bądź obywatel polski stale lub czasowo zamieszkały za

granicą, który w ramach ułożonych stosunków z pracownikiem wywiadu przekazuje

dokumenty lub informacje interesujące wywiad. Cechami odróżniającymi informatora

od agenta są:

•         wykorzystanie   kontaktu   jest   uwarunkowane   ułożeniem    dobrych    stosunków
osobistych z określonym pracownikiem wywiadu, a nie instytucjonalnych,  np.  z
wywiadem;

•         ograniczone tematycznie lub czasowo możliwości informacyjne;

•    kontakty informatora z pracownikiem wywiadu winny być odpowiednio
legendowane,   lecz   nie   zawsze   będą   warunki   do   utrzymania   ich   w   ścisłej
tajemnicy;

•    występowanie innych czynników, wykluczających możliwość ułożenia współpracy na
płaszczyźnie agenturalnej.

54.Mianem osób zaufanych określamy te osoby, które z różnych względów (przede wszystkim ideologicznych) sympatyzują z naszym kra jem, posiadają przy tym dostęp do interesujących informacji i są skłonne udostępniać je naszym przedstawicielom. Osoby zaufane mogą być wykorzystywane również do naprowadzeń i sprawdzania kandydatów na agentów. Kontakty utrzymywane z tymi osobami nie powinny stwarzać pozorów, które mogłyby wywołać podejrzenie ze strony kontrwywiadu i narazić te osoby na kompromitację. W szczególności w kontaktach z członkami organizacji lewicowych i osobami znanymi ze swych sympatii do ruchu komunistycznego nie należy stosować żadnych form łączności wywiadowczej. 55.Rezydentury agenturalne są organizowane i kierowane bezpośrednio przez Centralę. Ze względów bezpieczeństwa i konspiracji nie po winny one mieć żadnych powiązań z aparatem działającym pod przykryciem. 56.W skład rezydentur agenturalnych wchodzą:

•         rezydenci,   którymi   z  reguły   są nielegałowie,   a  w  indywidualnych  wypadkach
sprawdzeni agenci, mający duże doświadczenie i umiejętności wywiadowcze,
dobrze zalegalizowani na terenie swego działania;

•         agenci    obiektowi,    głęboko    zakonspirowani,    uplasowani    na    interesujących

Strona 228 z 374

obiektach zainteresowania wywiadowczego;

•         agenci    nieobiektowi,    posiadający    jednak    możliwości    wykonywania    zadań
wywiadowczych;

•         agenturalny aparat pomocniczy (łącznicy radiotelegrafiści, adresówki, właściciele
lokali konspiracyjnych, punktów kontaktowych, telefonów konspiracyjnych itp.).

57.Stan osobowy rezydentur agenturalnych nie powinien być zbyt liczny, gdyż utrudnia to operatywność kierowania i konspirację. W wypadku gdy w wyniku pomyślnej realizacji zadań typowniczo-werbunkowych rezydenturą zbytnio się rozbudowuje, tworzy się w jej ramach wydzielone grupy agenturalne. Kierowanie taką grupą powierza się sprawdzonemu i doświadczonemu agentowi. Organizowanie grup korzystnie jest dokonywać na bazie terytorialnej, przewidując zawczasu możliwość przekształcenia ich w przyszłości w samodzielne rezydentury. 58.Poza głównym zadaniem, jakim jest zdobywanie wiadomości i materiałów wywiadowczych, rezydentury agenturalne wykonują szereg złożonych zadań wywiadowczych, do których przede wszystkim należy prowadzenie aktywnej i ukierunkowanej pracy typowniczo-werbunkowej oraz tworzenie i utrzymywanie odpowiedniej bazy, zabezpieczającej działalność rezydentury poprzez tworzenie i systematyczną rozbudowę agenturalnego aparatu pomocniczego.

59. Działalność z pozycji nielegalnych jest wyższą formą pracy wywiadowczej, niż działalność aparatu pod przykryciem, ponieważ rezydentury agenturalne mogą być tworzone w dowolnym kraju zainteresowania wywiadowczego, niezależnie od istnienia stosunków dyplomatycznych i oficjalnych przedstawicielstw; są one ponadto trudniejsze do wykrycia i charakteryzują się większą żywotnością. W okresie zagrożenia i wojny działalność wywiadowcza z pozy ej i nielegalnych może być jedyną, możliwą formą prowadzenia wywiadu przeciwko państwom zaangażowanym w konflikcie zbrojnym, gdyż aparat oficjalny przestanie tam istnieć. óO.Zadania wywiadowcze z pozycji nielegalnych mogą być także wykonywane przez samodzielnie działających nielegałów i nielegalnych pracowników wywiadu oraz samodzielnie działających agentów po siadających bezpośrednią łączność z Centralą. Zadania samodzielnie wykonują zazwyczaj ci nielegałowie, nielegalni pracownicy wywiadu i agenci, których włączenie do rezydentur jest niecelowe ze względów konspiracyjnych lub ze względu na wykonywane szczególnie ważne zadania wywiadowcze, częstą zmianę miejsca pobytu, brak rezydentury na danym terenie itp.

Strona 229 z 374

61.Ilość i skład zagranicznego aparatu wywiadowczego na określonym terytorium powinny zapewniać optymalne wykonanie zadań wywiadowczych i zależą głównie od następujących czynników:

•         zakresu    potrzeb    i    zainteresowań    wywiadowczych    danym    terenem    i   jego
problematyką;

•         stanu posiadanego aparatu nielegalnego i pracującego pod przy kryciem polskich
placówek zagranicznych, jego uplasowania i możliwości rozbudowy;

•         warunków   organizacji   łączności   wywiadowczej    pomiędzy   rezydenturami    a
Centralą i wewnątrz rezydentur.

Rozdział IV

PODSTAWOWE ZASADY, FORMY I METODY PRACY OPERACYJNEJ

62. Praca operacyjna powinna być prowadzona w sposób efektywny i maksymalnie bezpieczny; z tych względów muszą charakteryzować ją następujące czynniki:

l)planowość - obejmująca planowanie perspektywiczne, okresowe i bieżące. Planowanie perspektywiczne i okresowe powinno uwzględniać stałą i systematyczną rozbudowę sieci agenturalnych przez określenie głównych kierunków działania w czasie i przestrzeni oraz środków i metod ich realizacji. Planowanie bieżące dotyczy wszystkich przedsięwzięć, operacji i czynności wywiadowczych, realizowanych przez wszystkie ogniwa wywiadu. Staranne planowanie jest podstawą ciągłości i koordynacji wysiłków w pracy wywiadowczej.

2)konspiracja - obejmuje całokształt form organizacyjnych i metod działania, polegających na stałym i konsekwentnym maskowaniu przed organami obcych kontrwywiadów i osoba mi postronnymi czynności operacyjnych pracowników wywiadu. Ścisłe przestrzeganie zasad konspiracji jest obowiązkiem wszystkich pracowników wywiadu.

3)aktywność   -   polega   na   uporczywym   dążeniu   pracowników   wywiadu   do wykonywania   postawionych   zadań   wywiadowczych   przy   pomocy   wszystkich dostępnych   im   środków   i   sposobów   oraz   na   wypracowywaniu   nowych   i doskonaleniu dotychczasowych form pracy wywiadowczej; 4)dokładność i terminowość - osiąga się przez:

Strona 230 z 374

•         stawianie konkretnych i jednoznacznych zadań wykonawcom oraz określanie
terminowości i sposobów ich wykonania;

•         odpowiednie     wariantowanie     zamierzonych     poczynań     w     oparciu     o
przewidywanie rozwoju określonych sytuacji wywiadowczych;

•         przeprowadzanie   wszelkich   operacji   i   przedsięwzięć   wywiadowczych  w
ściśle   zaplanowanych  terminach   i   miejscach   oraz   zgodnie   z   przyjętymi
wcześniej warunkami i zasadami;

5)          znajomość   sytuacji   wywiadowczej   -   polega   na   stałym   zbieraniu   i
studiowaniu oraz analizowaniu informacji i materiałów, głównie dotyczących:

•         organizacji, wyposażenia, form i metod działania obcych kontrwywiadów;

•         przepisów prawnych (ustaw, zarządzeń), zwyczajów i obyczajów obowiązujących w
krajach zainteresowania wywiadowczego;

•         wewnętrznej sytuacji politycznej i ekonomicznej;

•         znajomości geografii danego kraju;

6)    koncentracja i celowość działania - polegające na ześrodkowaniu całego wysiłku
wywiadowczego na wybranych obiektach, problemach bądź zagadnieniach będących
przedmiotem rozpoznania, rozpracowania i aktywnego działania.

A. PLANOWANIE PRACY OPERACYJNEJ

63.Pomyślne wykonanie różnorodnych zadań wywiadowczych wymaga dokładnego ich zaplanowania i zrealizowania we właściwym czasie. Podstawę planowania pracy operacyjnej stanowią szczegółowe rozkazy, zarządzenia i wytyczne Szefa Zarządu II Sztabu Generalnego WP oraz stałe, roczne i doraźne zadania wywiadowcze. Planowanie pracy operacyjnej obejmuje plany perspektywiczne, roczne, miesięczne (lub kwartalne), problemowe lub dotyczące określonych spraw.

64.Perspektywiczne plany zamierzeń operacyjnych sporządza się na szczeblu Pionu Operacyjnego oraz w zależności od potrzeb - w podległych mu komórkach. W planach tych określa się główne za dania i przedsięwzięcia na okres kilku lub kilkunastu lat. Plany te obejmują następujące problemy:

•    perspektywiczny rozwój działalności wywiadowczej w określonych rejonach i na
określonych obiektach zainteresowania wywiadu   strategicznego  i  AWO  oraz
główne kierunki budowy i rozbudowy rezydentur i sieci wywiadowczych;

Strona 231 z 374

•          materiałowo-techniczne i finansowe zabezpieczenie działalności operacyjnej;

•          perspektywiczne zamierzenia dotyczące przygotowania i wykorzystania w pracy
operacyjnej kadrowych pracowników wywiadu;

•          przewidywanie operacyjnej działalności na okres „W".

65.      Roczne   plany   pracy   sporządza   się   na   szczeblu   Pionu   Operacyjnego   oraz
podległych mu komórek. W planach tych określa się cel, siły i środki oraz sposoby
wykonania poszczególnych zadań i przedsięwzięć.

Roczne plany zawierają między innymi następujące zagadnienia: a)główne zadania i przedsięwzięcia wywiadowcze; b)szczegółowe zamierzenia operacyjne dotyczące:

•          rozpracowania  obiektów  zainteresowania  wywiadowczego,   organizowania  na  nich
pracy typowniczo-werbunkowej i agenturalnej penetracji;

•          szkolenia,    przerzutów   i   legalizacji,    zabezpieczenia   w   wywiadowcze   środki
techniczne,    a   zwłaszcza   łączności,    określenia    stanu    konspiracji,    możliwości
wywiadowczych, lojalności itp.;

•          budowy,   rozbudowy,   reorganizacji   rezydentur,   kierowania   ich   pracą,   a   także
wyeliminowania nieprzydatnych ogniw aparatu wywiadowczego;

•          rozpracowania sytuacji wywiadowczej i zdobywania dokumentów legalizacyjnych;

•          kontroli pracy rezydentur i sieci wywiadowczych;

•          szkolenia, doskonalenia i przygotowywania kadry wywiadowczej;

•     przeprowadzania odpraw, narad, ćwiczeń, kontroli itp. spraw.

Perspektywiczne   i   roczne   plany   zamierzeń   operacyjnych   Pionu   Operacyjnego zatwierdza Szef Zarządu II Sztabu Generalnego WP, natomiast plany pracy komórek Pionu - Szef Pionu.

66.    Roczne  plany  pracy  stanowią podstawę  do  opracowywania  miesięcznych   (lub
kwartalnych) planów pracy, które w sposób szczegółowy określają przedsięwzięcia
operacyjne, a w szczególności:

•          operacje wywiadowcze (spotkania, wymiany agenturalne i inne przedsięwzięcia z
zakresu łączności wywiadowczej);

•          czynności związane z rozpracowywaniem obiektów zainteresowania wywiadowczego
i prowadzeniem pracy typowniczo-werbunkowej;

•          werbunki kandydatów do pracy wywiadowczej oraz szkolenie osób zawerbowanych;

Strona 232 z 374

•         przedsięwzięcia związane z opracowywaniem i przygotowaniem środków techniki
wywiadowczej dla zabezpieczenia pracy operacyjnej;

•         opracowywanie i realizacja poczt operacyjnych i innej korespondencji bieżącej;

•    dokonywanie   analiz   i    opracowań   dotyczących   form   i   metod   pracy
operacyjnej,      sytuacji      wywiadowczej      oraz      operacyjnej      dokumentacji
normatywnej;

•                inne przedsięwzięcia, wynikające z potrzeb bieżącej pracy operacyjnej.
Miesięczne  lub   kwartalne  plany  pracy  komórek Pionu  Operacyjnego   zatwierdza
Zastępca Szefa Zarządu II ds. Operacyjnych.

67.   Oprócz perspektywicznych  i  okresowych planów pracy,  poszczególne komórki
Pionu Operacyjnego sporządzają plany poszczególnych przedsięwzięć operacyjnych,
do których zaliczamy:

•         plan rozpracowania i werbunku kandydatów do pracy wywiadowczej;

•         plan szkolenia zawerbowanych nielegałów, nielegalnych pracowników wywiadu,
agentów, nielegalnych kurierów i współpracowników;

•         plan przerzutu i legalizacji;

•         plan łączności wywiadowczej;

•         plan rozpracowania obiektów zainteresowania wywiadowczego i ich agenturalnej
penetracji;

•         inne plany, wynikające z potrzeb bieżącej pracy operacyjnej.

68.          Forma i treść planów powinny być zgodne z ustalonymi wzorami dokumentów
operacyjnych    lub    sprecyzowane    każdorazowo    przez    przełożonego,    nakazującego
opracowanie   określonego   planu.   Prócz